Rossiya qanday yangilik haqida ma’lum qildi?
Rossiya kosmik texnologiyalar sohasida muhim yutuqqa erishganini e’lon qildi. Popular Mechanics xabariga ko‘ra, mamlakatda yaratilayotgan plazmali raketa dvigateli insonlarni Yerdan Marsga atigi 30 kun ichida yetkazib borish imkonini berishi mumkin.
Nima uchun bu tezlik misli ko‘rilmagan hisoblanadi?
Yer va Mars o‘rtasidagi o‘rtacha masofa taxminan 225 million kilometrni tashkil etadi. Bu masofani bir oyda bosib o‘tish uchun kosmik kema o‘rtacha 313 ming kilometr/soat tezlikda harakatlanishi talab etiladi, bu esa hozirgi dvigatellar uchun deyarli imkonsiz.
Hozirgi texnologiyalar bilan parvoz qancha davom etadi?
Amaldagi kimyoviy raketalar yordamida Marsga parvoz qilish 8 oygacha cho‘ziladi. Bunday dvigatellarda maksimal tezlik taxminan 40 ming kilometr/soatni tashkil etadi, bu esa tezkor missiyalarni amalga oshirishga imkon bermaydi.
Uzoq parvozlar qanday xavflarni keltirib chiqaradi?
«Rosatom» ilmiy-tadqiqot instituti vakili Aleksey Voronov World Nuclear News’ga bergan intervyusida, an’anaviy dvigatellar bilan Marsga bir tomonga parvoz deyarli bir yil davom etishini ta’kidladi. Bu esa kosmik radiatsiya va uzoq muddatli parvoz bilan bog‘liq xavflarni keskin oshiradi.
Nega plazmali dvigatellar kelajak deb qaralmoqda?
Kimyoviy raketalar hanuz asosiy vosita bo‘lib qolayotgan bo‘lsa-da, ular tobora eskirgan texnologiya sifatida baholanmoqda. Dunyo bo‘ylab kosmik agentliklar plazmali tortish tizimlarini yuqori samaradorlik, quvvat va tezlik tufayli kelajak yo‘li deb bilmoqda.
Rossiyadagi loyiha kim tomonidan olib borilmoqda?
Ushbu tashabbus Rossiyaning davlatga qarashli «Rosatom» korporatsiyasi tomonidan ishlab chiqilmoqda. Kompaniya yadro energetikasi va ilg‘or texnologiyalar sohasida faoliyat yuritadi hamda loyiha hukumat dasturlari doirasida amalga oshirilmoqda.
Magnit-plazmali tezlatkich qanday ishlaydi?
Dvigatelning asosiy elementi magnit-plazmali tezlatkich hisoblanadi. U yoqilg‘ini ionlashtiradi va zaryadlangan zarrachalarni elektr toki hamda magnit maydon yordamida juda yuqori tezlikda chiqarib, tortish kuchini hosil qiladi.
Dvigatelning texnik ko‘rsatkichlari qanday?
«Rosatom» ushbu dvigatelni ilk bor 2025-yil fevral oyida namoyish etgan. O‘shanda uning solishtirma impulsi soniyasiga 100 kilometrga, quvvati esa 300 kilovattga teng ekani ma’lum qilingan edi.
Marsga borib qaytish imkoniyati bormi?
Aleksey Voronovning ta’kidlashicha, plazmali dvigatellar yordamida missiya davomiyligi 30–60 kungacha qisqarishi mumkin. Bu esa nafaqat Marsga yetib borish, balki qisqa muddatda Yerga qaytishni ham real qiladi.
Texnologiya Quyosh tizimidan tashqariga chiqishi mumkinmi?
«Izvestiya» nashri «Rosatom» ma’lumotlariga tayangan holda, ushbu texnologiya kelajakda nafaqat sayyoralararo, balki Quyosh tizimidan tashqaridagi parvozlar uchun ham qo‘llanishi mumkinligini qayd etdi.
Sinovlar qanday sharoitda o‘tkazilmoqda?
World Nuclear News xabariga ko‘ra, dvigatelni sinash uchun maxsus majmua qurilmoqda. Unda uzunligi 14 metr, diametri 4 metr bo‘lgan vakuum kamera bo‘lib, u kosmik sharoitlarni imitatsiya qilish imkonini beradi.
Loyihaning maqsad muddati qachon?
«Izvestiya»ga ko‘ra, ishlab chiquvchilar dvigatelning uchishga tayyor modelini 2030-yilga borib yaratishni rejalashtirmoqda. Shu vaqtgacha esa kosmik uchirishlar an’anaviy usullar asosida davom etadi.
Belgilangан muddat bo‘yicha shubhalar bormi?
Ayrim rossiyalik mutaxassislar bu borada ehtiyotkor fikr bildirmoqda. RKK «Energiya» rahbari Igor Maltsev sohaning hozirgi holati 2030-yilga belgilangan maqsadga erishishni qiyinlashtirishi mumkinligini aytgan.
Boshqa davlatlar bu yo‘nalishda nimalar qilmoqda?
Plazmali dvigatellar ustida boshqa davlatlar ham faol ishlamoqda. NASA bunday texnologiyalar yordamida Marsga parvoz 45 kunдан 2 oygacha davom etishini baholamoqda. Xitoy va Yevropa kosmik agentligi ham ushbu yo‘nalishga katta sarmoya kiritmoqda.
