Eronda davom etayotgan ommaviy norozilik namoyishlari fonida AQSh prezidenti Donald Tramp Tehron Vashington bilan muzokaralarga tayyor ekanini ma’lum qildi. Bu bayonot namoyishlarni kuch bilan bostirish ortidan halok bo‘lganlar soni kamida 544 nafarga yetgani haqidagi xabarlar fonida yangradi.
Trampning so‘zlariga ko‘ra, AQSh ma’muriyati Eron bilan uchrashuv tashkil etish ustida ishlamoqda. Biroq u vaziyat og‘irlashsa, muzokaralardan oldinroq choralar ko‘rilishi mumkinligini ham istisno etmadi. Rasmiy Tehron ushbu bayonotlarga darhol munosabat bildirmadi.
Mazkur xabarlar Ummon tashqi ishlar vazirining Eronga tashrifi ortidan paydo bo‘ldi. Ummon uzoq yillardan buyon AQSh va Eron o‘rtasida vositachi sifatida faoliyat yuritib keladi. Shu bilan birga, Vashington tomonidan Eronning yadro dasturi va ballistik raketalari bo‘yicha qo‘yilgan qat’iy talablar muzokaralar istiqbolini murakkablashtirmoqda.
Tehronda xorijiy diplomatlar bilan uchrashuvda so‘zga chiqqan Eron tashqi ishlar vaziri Abbos Aroqchi “vaziyat to‘liq nazorat ostiga olinganini” ta’kidladi. U zo‘ravonliklar uchun AQSh va Isroilni ayblab, namoyishlar go‘yoki tashqi aralashuv uchun bahona yaratish maqsadida keskin tus olganini bildirdi.
Ushbu bayonotlar Al Jazeera telekanali orqali efirga uzatildi. Ta’kidlash joiz, mamlakatda internet deyarli to‘liq o‘chirilganiga qaramay, telekanal Erondan jonli reportajlarni davom ettirmoqda.
Shu bilan birga, Eron hukumati tarafdorlarini ko‘chalarga chiqib, teokratik tuzumni qo‘llab-quvvatlashga chaqirdi. Davlat televideniyesi efirida namoyishchilar “Amerikaga o‘lim!” va “Isroilga o‘lim!” kabi shiorlarni yangragani ko‘rsatildi. Bu mitinglar 86 yoshli oliy rahbar Oyatulloh Ali Xomanaiy hokimiyatiga qarshi chiqayotgan namoyishlarga javob sifatida baholanmoqda.
Oq uy ichki muhokamalaridan xabardor manbalarga ko‘ra, AQSh kiberhujumlardan tortib to‘g‘ridan-to‘g‘ri harbiy zarbalargacha bo‘lgan turli variantlarni ko‘rib chiqmoqda. Ushbu ma’lumotlar oshkor qilinmaslik sharti bilan berilgan.
Tramp Air Force One bortida jurnalistlarga bergan intervyusida harbiylar vaziyatni o‘rganayotganini va “juda qat’iy variantlar” mavjudligini aytdi. Uning ta’kidlashicha, Eron tomonidan ehtimoliy javob zarbalari bo‘lsa, AQSh misli ko‘rilmagan darajada javob qaytaradi.
Avvalroq Eron parlamenti spikeri AQSh yoki Isroil kuch ishlatsa, ularning harbiy obyektlari “qonuniy nishon”ga aylanishini ma’lum qilgan edi.
AQShda joylashgan Human Rights Activists News Agency ma’lumotlariga ko‘ra, ikki haftalik noroziliklar davomida 10 600 dan ortiq kishi hibsga olingan. Halok bo‘lganlarning 496 nafari namoyishchi, 48 nafari esa xavfsizlik kuchlari vakillari ekani qayd etilgan.
Internet va telefon aloqalarining uzilishi sababli vaziyatni mustaqil baholash qiyinlashgan. Associated Press qurbonlar sonini mustaqil tasdiqlay olmagan, Eron hukumati esa umumiy statistikani e’lon qilmagan.
Guvohlarning aytishicha, Tehronda quyosh botgach ko‘chalar bo‘shab qoladi. Huquq-tartibot organlari aholiga SMS xabarlar yuborib, yoshlarni namoyishlardan chetlatishga va tartibsizliklarga qat’iy choralar ko‘rilishiga ogohlantirmoqda.
Namoyishlar 28 dekabr kuni Eron riali keskin qadrsizlanib, dollar kursi 1,4 million rialdan oshgani fonida boshlangan. Iqtisodiy noroziliklar qisqa fursatda siyosiy talablarga va teokratik boshqaruvni tanqid qilishga ulanib ketdi.
Manba: Associated Press (AP), Human Rights Activists News Agency va rasmiy bayonotlar.