Venesuela muxolifati yetakchisi María Korina Machado Oq uyda AQSh prezidenti Donald Tramp bilan bo‘lib o‘tgan uchrashuv chog‘ida unga Nobel Tinchlik mukofoti medalini ramziy tarzda topshirganini ma’lum qildi. Bu holat Tramp avvalroq Machado Venesuelani boshqarishga yetarli siyosiy ishonchga ega emasligini bildirganiga qaramay yuz berdi. Mazkur uchrashuv AQSh tomonidan sobiq prezident Nikolas Maduro hokimiyatdan chetlatilganidan keyin o‘tkazildi.
Nobel instituti Machado ushbu mukofotni boshqa shaxsga rasmiy tarzda topshirish huquqiga ega emasligini ta’kidlagan. Ayniqsa, Tramp mazkur mukofotni olish istagini ilgari bir necha bor bildirganini hisobga olganda, bu masala alohida e’tibor tortdi. Shunga qaramay, ushbu qadam ramziy jihatdan muhim bo‘ldi, chunki Tramp ma’muriyati so‘nggi paytlarda Machadoni siyosiy jarayonlardan chetroqda qoldirib, sobiq Maduro hukumatida ikkinchi shaxs bo‘lgan Delcy Rodriges bilan hamkorlik qilishga tayyorligini ko‘rsatmoqda.
“Men Amerika Qo‘shma Shtatlari prezidentiga Nobel Tinchlik mukofoti medalini taqdim etdim”, — dedi Machado Oq uydan chiqib, Kapitoliyga yo‘l olar ekan. Uning so‘zlariga ko‘ra, bu ishora “uning erkinligimiz yo‘lidagi noyob majburiyatini e’tirof etish” maqsadida qilingan.
Keyinroq Tramp ijtimoiy tarmoqlarda Machadoning medalni o‘zida qoldirganini tasdiqladi va u bilan uchrashuvni sharaf deb atadi. U Machadoni katta sinovlardan o‘tgan kuchli ayol sifatida ta’riflab, bu sovg‘ani o‘zaro hurmat ramzi deb baholadi.
Oq uy Machadoning Tramp bilan Oval kabinetda tushgan suratini ham e’lon qildi. Unda prezident medal joylangan katta ramkani ushlab turgan holda tasvirlangan. Ramkadagi yozuvda ushbu medal Venesuela xalqi nomidan Trampning erkin Venesuelani ta’minlash yo‘lidagi qat’iy va prinsipial harakatlariga minnatdorlik belgisi sifatida taqdim etilgani qayd etilgan.
Biroq ushbu ommaviy ramziy harakatlarga qaramay, Tramp Venesuelada demokratik boshqaruv tiklanishiga oid aniq majburiyatlar bermadi. U saylovlar qachon o‘tkazilishi borasida muddat aytmadi. Machado ham uchrashuv davomida bu borada aniq va’dalar eshitmaganini tan oldi va suhbat tafsilotlarini oshkor qilmadi.
Yopiq uchrashuvdan so‘ng Machado Oq uy darvozalari oldida to‘plangan tarafdorlariga murojaat qildi, ularni quchoqladi va “Prezident Trampga ishonishimiz mumkin”, deya qisqa bayonot berdi. Bu so‘zlar qisqa muddatli olqishlar bilan kutib olindi.
Vashingtonga safaridan oldin Machado Norvegiyaga borguniga qadar jamoatchilik oldida ko‘rinmagan edi. U yerda uning qizi Nobel Tinchlik mukofotini Machado nomidan qabul qilib olgan. Bungacha Machado qariyb 11 oy davomida Venesuela hududida yashirinib yurgan.
AQShdagi quvonchli manzara Venesueladagi real siyosiy vaziyat bilan keskin zidlikda qolmoqda. Delcy Rodriges mamlakatdagi kundalik boshqaruvni sobiq Maduro atrofidagi shaxslar bilan birga davom ettirmoqda. Muvaqqat prezident sifatidagi ilk murojaatida u AQSh bilan diplomatik aloqalarni tiklash va davlatga qarashli neft sanoatiga xorijiy sarmoyalarni jalb etish zarurligini ta’kidladi.
Tramp ilgari Machadoning mamlakatni boshqarishi qiyin bo‘lishini, chunki u ichki siyosiy qo‘llab-quvvatlash va hurmatga yetarlicha ega emasligini aytgan edi. Shunga qaramay, ko‘pchilik Machadoning siyosiy kuchi 2024 yilgi saylovlarda g‘alaba qozongan, deb hisoblaydi. Bu natijalar Maduroga sodiq saylov organlari tomonidan rad etilgan.
Oq uy matbuot kotibi Karolin Levitt Machadoni “jasur va e’tiborga molik ovoz” deb atadi, biroq uchrashuv Trampning unga bo‘lgan bahosini o‘zgartirmaganini ta’kidladi. U AQSh Venesuelada yangi saylovlarni “mos vaqt kelganda” qo‘llab-quvvatlashini bildirdi, ammo aniq sana keltirmadi.
Levittning aytishicha, uchrashuv tashabbusi Machadoning o‘zidan chiqqan va u oldindan aniq talablar qo‘ymagan. Muzokaralar taxminan ikki yarim soat davom etgan va Venesueladagi vaziyat bo‘yicha ochiq hamda konstruktiv ruhda o‘tgan.
Oq uy tashrifidan so‘ng Machado ikki partiyaga mansub AQSh senatorlari bilan yopiq uchrashuv o‘tkazdi. Senator Kris Merfi Machadoning fikricha, yaqin oylar ichida hokimiyat almashinuvi yoki saylovlar bo‘yicha real siljish bo‘lmasa, vaziyat yanada xavfli tus olishini aytganini ma’lum qildi. Uning so‘zlariga ko‘ra, Machado Delcy Rodrigesni Maduroning o‘zidan ham xavfliroq deb hisoblaydi.
Merfi Machadoga Oq uy tomonidan saylovlar yuzasidan aniq kafolatlar berilmaganini tasdiqladi. Shu bilan birga, respublikachi senator Berni Moreno Trampning harakatlarini yuqori baholab, Maduroning hokimiyatdan chetlatilishini Lotin Amerikasi uchun eng muhim voqealardan biri deb atadi.
Machadoning Vashingtonga tashrifi AQSh harbiy-dengiz kuchlari Karib dengizida Venesuela bilan bog‘liq, sanksiyalarga uchragan navbatdagi neft tankerini qo‘lga olgan pallaga to‘g‘ri keldi. Bu AQShning Venesuela neft resurslari ustidan nazoratni kuchaytirish bo‘yicha kengroq strategiyasining bir qismi hisoblanadi.
Levittning bildirishicha, Venesuelaning muvaqqat rasmiylari AQSh bilan to‘liq hamkorlik qilmoqda va Maduro davrida hibsga olingan yana bir qator mahbuslarni ozod etishni rejalashtirmoqda. Ushbu haftada ozod qilinganlar orasida besh nafar AQSh fuqarosi ham bor.
Tramp, shuningdek, Delcy Rodriges bilan “samarali suhbat” o‘tkazganini ma’lum qildi. Bu Maduro ag‘darilganidan keyingi ularning ilk bevosita muloqoti bo‘ldi. Shunga qaramay, u Machadoning milliy yetakchilikka erishish yo‘li hanuz murakkabligini qayd etdi.
Muhandis-mutaxassis va yirik po‘lat sanoatchisining qizi bo‘lgan Machado siyosatga 2004 yilda kirib kelgan. U hamasoschisi bo‘lgan Súmate tashkiloti orqali prezident Ugo Chavesga qarshi referendum tashabbusini ilgari surgan. Ushbu urinish muvaffaqiyatsiz yakunlangan va keyinchalik unga nisbatan fitna ayblovlari qo‘yilgan.
Oradan bir yil o‘tib, Machado AQSh prezidenti Jorj Bush bilan Vashingtonda uchrashgani uchun yana hukumat tanqidiga uchradi. Qariyb yigirma yil o‘tib esa u millionlab venesuelaliklarni 2024 yilgi saylovlarda Maduroning hokimiyatda qolishiga qarshi safarbar qildi. Biroq hukumatga sodiq organlar Maduroni g‘olib deb e’lon qildi, bu esa ommaviy norozilik namoyishlari va keskin repressiyalarga sabab bo‘ldi.