NATO bosh kotibi qanday bayonot berdi?
NATO bosh kotibi Mark Ryutte Yevropa yaqin kelajakda AQSh yordamisiz o‘zini himoya qila olmasligini ma’lum qildi. U 26-yanvar kuni Yevropa parlamentining mudofaa va tashqi ishlar bo‘yicha qo‘mitalari a’zolari bilan uchrashuvda so‘zlar ekan, Yevropa yoki Yevropa Ittifoqi AQShsiz mustaqil xavfsizlikni ta’minlay oladi, degan fikrni asossiz deb atadi.
Nega AQSh hal qiluvchi rol o‘ynaydi?
Ryuttening ta’kidlashicha, AQShning yadroviy soyaboni “bizning erkinligimizning asosiy kafolati” hisoblanadi. Uning so‘zlariga ko‘ra, Yevropaning AQSh ishtirokisiz o‘z xavfsizligini ta’minlashi mumkinligiga ishonish haqiqatdan yiroq bo‘lib, u bu fikrga qo‘shilmaganlarga kinoya bilan “omad” tilagan.
AQShning NATOdagi manfaatlari qanday baholanmoqda?
NATO rahbari AQSh alyansdan Yevropa davlatlari va Kanada kabi manfaatdor ekanini ta’kidladi. Shu bilan birga, u Yevropa va Kanadaning o‘z xavfsizligi uchun ko‘proq mas’uliyatni zimmasiga olishi adolatli va maqsadga muvofiq ekanini aytdi. Ryuttening fikricha, bu borada ijobiy siljishlar allaqachon kuzatilmoqda.
Yevropa mustaqil mudofaasi yo‘lidagi muammolar nimalar?
Ryutte agar Yevropa haqiqatan ham mustaqil harakat qilishni istasa, mudofaa xarajatlari 2025-yil iyun oyida kelishilgan 5 foizdan emas, balki 10 foiz YAIM darajasiga yetishi kerakligini bildirdi. Shuningdek, u Yevropa yadroviy salohiyatini oshirish masalasini ham murakkab muammo sifatida ko‘rsatib, AQSh yadroviy soyabonidan voz kechish “milliardlab va milliardlab yevro”ga tushishini ta’kidladi.
Nega Ryutte yagona Yevropa armiyasiga qarshi?
NATO bosh kotibi yagona Yevropa armiyasini tuzish g‘oyasini tanqid qildi. Uning fikricha, milliy qurolli kuchlarga qo‘shimcha ravishda bunday tuzilmaning paydo bo‘lishi ko‘plab takroriy tizimlarni keltirib chiqaradi va mudofaa arxitekturasini yanada murakkablashtiradi. Ryutte Rossiya prezidenti Vladimir Putin NATOdan tashqarida yagona Yevropa armiyasi yaratilishidan mamnun bo‘lishini ham qayd etdi.
Germaniya rasmiylari qanday munosabat bildirdi?
Germaniya tashqi ishlar vaziri Ioxann Vadeful Yevropa to‘g‘ri yo‘ldan ketayotganini, chunki mudofaa xarajatlarini YAIMning 5 foizigacha oshirishga qaror qilinganini aytdi. Uning so‘zlariga ko‘ra, bu majburiyatlar bajarilsa, Yevropa davlatlari an’anaviy qurollar yordamida o‘zini himoya qila oladi. Shu bilan birga, u yadroviy salohiyat masalasi ancha murakkab ekanini tan oldi.
Fransiya pozitsiyasi nimadan iborat?
Fransiya tashqi ishlar vaziri Jan-Noel Barro Ryuttening fikrlariga ochiqchasiga qarshi chiqdi. U Yevropaliklar o‘z xavfsizligi uchun mas’uliyatni olishlari mumkin va shart ekanini ta’kidladi hamda bu fikrni AQShning o‘zi ham qo‘llab-quvvatlashini bildirdi. Uning ta’kidlashicha, aynan Yevropaning kuchli tayanchi NATOning mustahkamligiga xizmat qiladi.