Nega 2025 yil taksi bozori uchun burilish nuqtasiga aylandi?
2025 yil mamlakat yo‘lovchi tashish sohasida muhim davr bo‘ldi va qonuniy taksi bozorida misli ko‘rilmagan o‘sish qayd etildi. Soliq qo‘mitasi matbuot xizmati taqdim etgan hisobotga ko‘ra, “oq” taksi bozori aylanmasi bir yil ichida 63 foizga oshib, 9,62 trln so‘mdan oshdi. Bu ko‘rsatkich taxminan 800 million AQSh dollariga teng.
Bunday tezkor o‘sishga nima sabab bo‘ldi?
Asosiy omil — haydovchilarning yashirin iqtisodiyotdan chiqishi va raqamli taksi platformalarining davlat fiskal tizimlari bilan keng integratsiyasi bo‘ldi. Agar bir yil avval soliq organlariga ma’lumot uzatayotgan 155 ta agregator faoliyat yuritgan bo‘lsa, 2025 yil yakuniga kelib ularning soni 224 taga yetdi. Natijada 479 millionga yaqin safar qayd etildi, bu esa o‘tgan yilga nisbatan 49,6 foizga ko‘pdir.
Yo‘lovchilar safar uchun qanday to‘lamoqda?
Hisob-kitob shakllari asta-sekin o‘zgarayotgan bo‘lsa-da, naqd pul hanuz ustunlik qilmoqda. Yo‘lovchilar haydovchilarga 6,74 trln so‘mni naqd ko‘rinishda to‘lagan bo‘lib, bu umumiy aylanmaning 70,2 foizini tashkil etdi. Naqd pulsiz to‘lovlar hajmi esa 2,87 trln so‘mga yetib, 27,8 foiz ulushni egalladi. Shu bilan birga, bir safar uchun o‘rtacha to‘lov 8,3 foizga oshib, 20 ming so‘m chegarasidan o‘tdi.
Bugun taksi sohasida kimlar ishlamoqda?
Taksi xizmati o‘zini o‘zi band qilgan fuqarolar uchun eng yirik daromad manbalaridan biriga aylandi. Hozirda onlayn platformalar orqali 574,6 ming nafar haydovchi faoliyat yuritmoqda, bu bir yil oldingiga nisbatan 15,3 foizga ko‘p. Haydovchilarning asosiy qismi poytaxt hududida jamlangan. Tipik taksist — 30–50 yosh oralig‘idagi erkak bo‘lib, bu toifa 399,6 ming kishini (59,1 foiz) tashkil etadi. 30 yoshgacha bo‘lganlar umumiy sonning uchdan bir qismini (189,5 ming), 50 yoshdan kattalar esa 7,9 foizni egallaydi. Ayollar ulushi ham ortib bormoqda: taksist ayollar soni 14,5 foizga oshib, 4,72 ming kishiga yetdi.
Daromadlar qanday taqsimlangan?
Taksi sohasida daromadlar juda notekis taqsimlangan. Haydovchilarning yarmidan ko‘prog‘i taksini qo‘shimcha daromad manbai sifatida ko‘rib, yiliga 5 million so‘mgacha foyda oladi. Jumladan, 27,7 foiz haydovchi 1 million so‘mdan kam, 25,5 foizi esa 1–5 million so‘m oralig‘ida daromad qilgan. 10–50 million so‘m daromad ko‘rsatganlar ulushi ham sezilarli bo‘lib, 25 foizni tashkil etadi.
Yuqori daromadli haydovchilar bormi?
Ha, yuqori aylanmaga ega professional qatlam ham mavjud. 15,5 mingdan ortiq haydovchi (taxminan 2,69 foiz) 100 million so‘mdan yuqori daromad ko‘rsatib, aylanmadan soliq to‘lovchilar toifasiga o‘tdi. Hisobot yilida agregatorlarning davlat byudjetiga qo‘shgan hissasi 128,2 mlrd so‘mni tashkil etdi, shundan 63,6 mlrd so‘mi qo‘shilgan qiymat solig‘iga to‘g‘ri keldi.
Taksi parkida qaysi avtomobillar ustun?
Shaharlarda asosan mahalliy avtomobilsozlik mahsulotlari xizmat qilmoqda. Taksi avtomobillari orasida Cobalt mutlaq yetakchi bo‘lib, bozorning 23,7 foizini egallaydi. Undan keyin Nexia (20,7 foiz), Lacetti (16,9 foiz), Spark (11,6 foiz) va Matiz (8,1 foiz) joylashgan. Global tendensiyalar va davlat rag‘batlariga qaramay, elektromobillar ulushi hozircha atigi 1,9 foizni tashkil etadi.
Avtomobillar yoshi va taksi madaniyati qanday?
Avtomobillar yosh tarkibi so‘nggi yillarda park faol yangilanayotganini ko‘rsatsa-da, eski mashinalar ulushi hamon yuqori. 1–5 yillik avtomobillar asosiy qatlamni tashkil etadi, bir yildan kam xizmat qilayotgan mashinalar esa 4,3 foizni egallaydi. Shu bilan birga, taksilarning 26,5 foizi 10 yildan ortiq vaqtdan beri ekspluatatsiya qilinmoqda, bu esa qulaylik va xavfsizlik masalalarini kun tartibiga olib chiqadi. Yaponiya kabi ayrim davlatlarda taksi eshiklari avtomatik ochilishi odob va gigiyena belgisi hisoblansa, O‘zbekistonda taksi madaniyati hanuz an’anaviy ko‘rinishda qolmoqda: yo‘lovchilar eshikni o‘zlari ochadi va eng mashhur o‘rindiq hanuz haydovchi yonidagi old o‘rindiq bo‘lib qolmoqda.