O‘zbekiston prezidenti Shavkat Mirziyoyev 2026–2030 yillarga mo‘ljallangan ekologiya va atrof-muhitni muhofaza qilishga oid umumxalq loyihalari taqdimoti bilan tanishdi. Ushbu tashabbuslarning eng ustuvor yo‘nalishi sifatida “Chistiy vozdux” loyihasi belgilandi.
Nega bu loyiha muhim?
So‘nggi yillarda Toshkent, shuningdek Farg‘ona, Navoiy, Termiz va Chirchiq shaharlarida havo ifloslanishi me’yorlardan tez-tez oshib ketmoqda. Mutaxassislar bunga sanoatning kengayishi, uglerod yoqilg‘isidan foydalanish hajmining ortishi va avtomobillar sonining keskin ko‘payishini asosiy sabab sifatida ko‘rsatmoqda.
Bundan tashqari, tabiiy omillar ham mavjud bo‘lib, ular yetarli darajada nazorat qilinmayotgani vaziyatni yanada murakkablashtirmoqda.
2030 yilgacha qanday maqsadlar qo‘yilgan?
Hukumat 2030 yilgacha vaziyatni tubdan yaxshilashni rejalashtirmoqda. Asosiy maqsadlar — zararli chiqindilarni kamaytirish, sanoatda ularni tutib qolish samaradorligini oshirish va transportdan chiqadigan zararli gazlarni qisqartirishdir.
Eng muhim vazifa esa havodagi PM2.5 mayda zarrachalari xavfli darajadan oshib ketadigan kunlar sonini kamaytirish hisoblanadi. 2026 yilning yanvar–fevral oylarida Toshkentda bu ko‘rsatkich o‘tgan yil boshiga nisbatan sezilarli darajada kamaygani qayd etildi.
Hududlarda qanday ishlar amalga oshiriladi?
Har bir hudud bosqichma-bosqich o‘z ekologik dasturlarini ishlab chiqadi. Shu bilan birga, atmosfera monitoringining yagona tizimi yo‘lga qo‘yilib, chiqindilar manbalari to‘liq inventarizatsiya qilinadi.
Sanoat korxonalariga qanday talablar qo‘yiladi?
“Chistiy vozdux” loyihasi doirasida sanoat sektori uchun qat’iy talablar joriy etiladi. Alternativ energiya manbalariga o‘tayotgan korxonalar uchun soliq imtiyozlari va moliyaviy rag‘batlar beriladi.
Shu bilan birga, barcha korxonalar zamonaviy filtrlash tizimlari, chang-gaz tozalash uskunalari va avtomatik monitoring stansiyalarini joriy etishi shart bo‘ladi. Toshkent va atrof hududlardagi zavodlar ma’lumotlarini yagona davlat geoinformatsion tizimiga uzatadi. Talablarni bajarmaganlarga jarimalar keskin oshiriladi.
Qurilish sohasida qanday o‘zgarishlar bo‘ladi?
Yangi qurilish loyihalarida yashil hududlar ulushi oshiriladi. Qurilish materiallarini faqat yopiq joyda saqlash, chiqindilarni maxsus yopiq tizim orqali chiqarish, himoya to‘siqlari va videokuzatuv o‘rnatish majburiy bo‘ladi.
Shuningdek, shaharsozlikda “shamol yo‘laklari”ni saqlash va ekologik ekspertiza xulosalariga qat’iy amal qilish talab etiladi. Toshkent uchun alohida ekologik va suv resurslarini boshqarish bo‘yicha master-reja ishlab chiqiladi.
Tabiiy changga qarshi qanday choralar ko‘riladi?
Poytaxt atrofida keng ko‘lamli yashil belbog‘ barpo etiladi. Surxondaryo va Sirdaryo viloyatlarida chang bo‘ronlarini kamaytirish uchun “yashil to‘siqlar” yaratiladi.
Shaharlarda favvoralar soni oshiriladi, sun’iy suv havzalari tashkil etiladi va to‘kilgan barglarni qayta ishlash orqali kompost va mulch tayyorlash yo‘lga qo‘yiladi.
Transport tizimida qanday yangiliklar kutilmoqda?
Transport sohasi ham tubdan qayta ko‘rib chiqiladi. Yoqilg‘i standartlari bosqichma-bosqich kuchaytiriladi va avtomobillar ekologik toifalarga ajratiladi — ular “qizil”, “sariq” va “yashil” stikerlar bilan belgilanishi rejalashtirilgan.
Texnik ko‘rik jarayoni ekologik talablarga bog‘lanadi. Eski avtomobillarni yangilash va jamoat transporti tarmog‘ini kengaytirish bo‘yicha dasturlar ishlab chiqilmoqda. Avvalroq Prezident administratsiyasi rahbari Saida Mirziyoyeva ham ekologik talablarni kuchaytirish rejalarini ma’lum qilgan edi.