Rivojlangan davlatlarda iqtisodiy o‘sish qanday kechdi?
So‘nggi 25 yil davomida bir qator rivojlangan davlatlar aholi jon boshiga yalpi ichki mahsulot (YAIM) bo‘yicha sezilarli o‘sishni qayd etdi. Bu natijalar iqtisodiyotning diversifikatsiyasi va innovatsiyalar bilan bog‘liq.
Shvetsiya YAIMni 30 foizga oshirishga erishdi va aholi jon boshiga YAIM $62,666 ga yetdi. Bu o‘sish ilg‘or ishlab chiqarish, telekommunikatsiya hamda rivojlangan startap muhitiga ega iqtisodiyot bilan bog‘liq.
Avstraliyada ham iqtisodiy o‘sish barqaror davom etdi. Mamlakatda aholi jon boshiga YAIM 33 foizga oshib, 2025 yilga kelib $61,261 ga yetdi. Bunga asosan temir rudasi va ko‘mir kabi resurslarning Osiyo bozorlariga eksporti sabab bo‘ldi.
AQShda esa YAIM jon boshiga 40 foizga oshib, 2025 yilga kelib $76,842 ga yetdi. Mamlakat dasturiy ta’minot, raqamli ko‘ngilochar sanoat va energetika ishlab chiqarishida global yetakchilardan biri bo‘lib qolmoqda.
Qaysi rivojlanayotgan davlatlar sezilarli o‘sishga erishdi?
Rivojlanayotgan iqtisodiyotlar ham so‘nggi yillarda sezilarli natijalarni ko‘rsatdi.
Braziliyada aholi jon boshiga YAIM 43 foizga oshib, $19,991 ga yetdi. Mamlakat Janubiy Amerikadagi eng yirik iqtisodiyot bo‘lib, qishloq xo‘jaligi va sanoat sohalarida muhim o‘rin egallaydi.
Pokistonda esa YAIM jon boshiga 45 foizga oshib, 2025 yilga kelib $5,960 ga yetdi. Qishloq xo‘jaligi muhim soha bo‘lib qolayotgan bo‘lsa-da, telekommunikatsiya va chakana savdo kabi xizmatlar sektori ham rivojlanmoqda.
Eron iqtisodiyoti ham 52 foiz o‘sishni qayd etdi va aholi jon boshiga YAIM $18,416 ga yetdi. Mamlakat iqtisodiyotida neft va gaz zaxiralari asosiy daromad manbai hisoblanadi.
Misr esa so‘nggi 25 yil ichida 67 foiz iqtisodiy o‘sishga erishib, 2025 yilga kelib YAIM jon boshiga $18,661 ni tashkil etdi. Yangi shaharlar qurilishi va transport infratuzilmasining rivojlanishi iqtisodiy faollikni oshirdi.
Tabiiy resurslar iqtisodiy o‘sishga qanday ta’sir qildi?
Ba’zi davlatlar iqtisodiy o‘sishga tabiiy resurslar hisobiga erishdi.
Chili dunyodagi eng yirik mis ishlab chiqaruvchilardan biri bo‘lib, aholi jon boshiga YAIM 71 foizga oshib $30,262 ga yetdi. Yashil energetika va elektronika sanoatida metallarga bo‘lgan talab bu mamlakat iqtisodiyotini kuchaytirdi.
Qozog‘iston Markaziy Osiyodagi muhim iqtisodiy markazlardan biri bo‘lib, YAIM jon boshiga 183 foizga oshdi. Mamlakatning katta neft, gaz va mineral resurslari iqtisodiy modernizatsiyaga xizmat qildi va 2025 yilga kelib YAIM $38,402 ga yetdi.
Indoneziya ham 2000 yildan buyon aholi jon boshiga YAIMni 142 foizga oshirib, $15,123 ga yetkazdi. Mamlakat xomashyo eksportidan tashqari o‘z ishlab chiqarish sanoatini ham rivojlantira boshladi.
Texnologiya va moliya markazlariga aylangan davlatlar
Ba’zi mamlakatlar iqtisodiy o‘sishni innovatsiyalar, texnologiyalar va moliya sektoriga tayanib amalga oshirdi.
Isroil “startaplar mamlakati” sifatida tanilgan bo‘lib, aholi jon boshiga YAIM 43 foizga oshib $47,826 ga yetdi. Mamlakatda kiberxavfsizlik, sun’iy intellekt, tibbiyot texnologiyalari va qishloq xo‘jaligi innovatsiyalari rivojlangan.
Gonkong (Xitoy maxsus ma’muriy hududi) YAIM jon boshiga 71 foiz o‘sishga erishib $67,682 ga yetdi. Bu hudud savdo, moliya va logistika xizmatlarining global markazlaridan biri hisoblanadi.
Singapur esa 97 foiz o‘sishga erishib, aholi jon boshiga YAIMni $134,620 ga yetkazdi. Mamlakat moliya, logistika va yuqori texnologiyali ishlab chiqarish markazi sifatida tanilgan.
Tayvan ham texnologik sanoatda yetakchilardan biriga aylandi. YAIM jon boshiga 132 foizga oshib $73,007 ga yetdi. Bu natija yarimo‘tkazgichlar ishlab chiqarishdagi ustunlik bilan bog‘liq.
Irlandiya ham iqtisodiy jihatdan juda tez o‘sdi. Mamlakatda aholi jon boshiga YAIM 139 foizga oshib $126,823 ga yetdi. Ko‘plab yirik farmatsevtika va texnologiya kompaniyalari Yevropadagi shtab-kvartiralarini aynan shu yerda joylashtirgan.
Osiyoda eng tez o‘sayotgan iqtisodiyotlar qaysilar?
Osiyo ham so‘nggi o‘n yilliklarda eng tez rivojlanayotgan iqtisodiy hududlardan biri bo‘lib qolmoqda.
Tailandda aholi jon boshiga YAIM 94 foizga oshib $22,606 ga yetdi. Mamlakat avtomobil ishlab chiqarish va elektronika yig‘ish bo‘yicha mintaqaviy markaz hisoblanadi.
Turkiya esa Yevropa va Osiyo o‘rtasidagi strategik joylashuvi hisobiga YAIM jon boshiga 146 foiz o‘sishga erishdi va bu ko‘rsatkich $37,552 ga yetdi.
Hindiston esa eng tez o‘sayotgan yirik iqtisodiyotlardan biri sifatida ajralib turadi. So‘nggi 25 yil ichida aholi jon boshiga YAIM 235 foizga oshib $10,378 ga yetdi. Bu o‘sish asosan IT xizmatlari va raqamli innovatsiyalar rivoji bilan bog‘liq.
Nima uchun YAIM jon boshiga ko‘rsatkich muhim?
Aholi jon boshiga YAIM mamlakatdagi turmush darajasining muhim iqtisodiy ko‘rsatkichlaridan biri hisoblanadi. U davlat iqtisodiyotining rivojlanish darajasini ko‘rsatadi.
Mazkur ko‘rsatkichlar orqali qaysi davlatlar sanoatini modernizatsiya qilgani, ta’lim tizimini yaxshilagani va global iqtisodiyot bilan muvaffaqiyatli integratsiyalashganini ko‘rish mumkin.
Ushbu galereyada 2000–2025 yillar oralig‘ida YAIM eng ko‘p oshgan davlatlar haqida ma’lumot beriladi.