AQSh va uning Yevropadagi ittifoqchilari o‘rtasida keskinlik kuchaymoqda. Xabarlarga ko‘ra, AQSh prezidenti Donald Tramp NATOning Prioritised Ukraine Requirements List (PURL) dasturi doirasida Ukrainaga qurol yetkazib berishni to‘xtatish bilan tahdid qilgan. Bu haqda Financial Times (European Pravda orqali) ma’lum qilgan.
Nega Tramp NATOdan Hormuz bo‘g‘ozi bo‘yicha yordam talab qildi?
Ma’lumotlarga ko‘ra, Tramp NATO davlatlaridan Eron tomonidan yopilgan deb aytilayotgan Hormuz bo‘g‘ozini qayta ochish operatsiyasida ishtirok etishni talab qilgan. Biroq Yevropaning bir qator davlatlari bu tashabbusni rad etgan. Shundan so‘ng, Tramp Ukrainaga harbiy yordamni qayta ko‘rib chiqish bilan tahdid qilgan.
Rasmiylarga ko‘ra, NATO davlatlari tomonidan moliyalashtiriladigan PURL dasturi ushbu qaror ta’sirida qolishi mumkin. Bu esa Ukrainaga yordamni kengroq siyosiy bosim vositasiga aylantirayotganini ko‘rsatadi.
NATO rahbariyati bu vaziyatga qanday javob berdi?
NATO Bosh kotibi Mark Rutte Tramp va AQSh davlat kotibi Marko Rubio bilan bir necha bor telefon orqali muzokaralar o‘tkazgan. Shundan so‘ng Fransiya, Germaniya va Buyuk Britaniya 19 mart kuni qo‘shma bayonot berib, bo‘g‘ozda xavfsiz harakatni ta’minlash bo‘yicha “tegishli choralar” ko‘rishga tayyor ekanliklarini bildirgan.
Manbalardan biri Trampning Yevropa davlatlari bilan suhbatlarda “juda asabiy” bo‘lganini aytgan. Britaniya rasmiylari esa AQSh Ukrainaga yordamni NATO ishtiroki bilan bog‘laganini inkor etmagan.
AQSh NATOdan chiqishni o‘ylayaptimi?
Tramp vaziyatni yanada keskinlashtirib, NATOdan chiqish imkoniyatini “albatta ko‘rib chiqayotganini” bildirgan. U bunga sabab sifatida ittifoqchilarning Hormuz bo‘yicha yordam bermaganini ko‘rsatgan. Shu bilan birga, The Washington Post Pentagon Ukrainaga ajratilgan qurollarni Yaqin Sharqqa yo‘naltirishni ko‘rib chiqayotganini xabar qilgan.
Marko Rubio hozircha NATO tomonidan Ukraina uchun sotib olingan qurollar boshqa hududga yo‘naltirilmayotganini aytgan, ammo kelajakda bunday ehtimolni inkor etmagan.
Nega Shveytsariya Patriot tizimidan voz kechishi mumkin?
Shu bilan birga, Shveytsariya AQShdan Patriot havo mudofaa tizimini sotib olish bo‘yicha kelishuvni qayta ko‘rib chiqmoqda. Mudofaa vaziri Martin Pfister yetkazib berishdagi kechikishlar sabab shartnomani bekor qilish ham variant ekanini bildirgan.
Shveytsariya 2022-yilda beshta Patriot tizimini buyurtma qilgan bo‘lib, yetkazib berish 2025-yilda boshlanishi va 2028-yilgacha yakunlanishi rejalashtirilgan edi. Ammo AQSh Ukrainaga ustuvor yordam ko‘rsatgani sababli bu muddatlar ortga surilgan.
Moliyaviy muammolar nimadan iborat?
Shveytsariya to‘lovlarni vaqtincha to‘xtatgan va AQShdan aniq yetkazib berish jadvali hamda to‘lov shartlarini kutmoqda. Bundan tashqari, AQSh Patriot uchun ajratilgan mablag‘larni F-35A qiruvchi samolyotlari bilan bog‘liq umumiy fond orqali ishlatgani aniqlangan.
Rasmiylar ogohlantirishicha, agar fond mablag‘lari kamayib ketsa, nafaqat Patriot loyihasi, balki AQSh bilan amalga oshirilayotgan boshqa harbiy loyihalar ham xavf ostida qolishi mumkin.
Shveytsariya uchun keyingi qadamlar qanday bo‘ladi?
Shveytsariya hozircha tizimlarni olishni rejalashtirmoqda, biroq aniq muddatlar noma’lum. Hukumat turli variantlarni, jumladan shartnomani bekor qilishni ham ko‘rib chiqmoqda va 2026-yil iyun oxirigacha yakuniy tavsiya berilishi kutilmoqda.