Tadqiqot nimani ko‘rsatdi?

Generativ sun’iy intellekt ish yukini kamaytiradi degan qarash keng tarqalgan. Biroq Berkeley Haas School of Business tadqiqoti boshqacha xulosaga keldi: AI joriy etilishi ko‘plab hollarda mehnat hajmini izchil oshiradi. Tadqiqotni menejment bo‘yicha dotsent Aruna Ranganatan va doktorant Maggi Sinci olib bordi.

Sakkiz oy davom etgan kuzatuv AQShdagi qariyb 200 xodimli texnologik kompaniyada o‘tkazildi. Olimlar muhandislar, dizaynerlar, mahsulot menejerlari va operatsion jamoalar ishini tahlil qildi, ichki kommunikatsiya kanallarini o‘rgandi hamda 40 dan ortiq chuqurlashtirilgan intervyu o‘tkazdi.

Vazifalar qanday kengaydi?

Tadqiqotchilar mehnat intensivlashuvining birinchi shakli sifatida vazifalar kengayishini qayd etdi. AI bilimdagi bo‘shliqlarni tez to‘ldirgani sababli xodimlar ilgari boshqa mutaxassislar bajargan ishlarni ham zimmasiga ola boshladi.

Masalan, mahsulot menejerlari va dizaynerlar kod yozishga kirishdi, tadqiqotchilar esa muhandislik vazifalarini bajarishga o‘tdi. Natijada rollar chegarasi kengaydi va mas’uliyat doirasi ortdi.

Nega ish va shaxsiy vaqt chegarasi xiralashdi?

Ikkinchi omil — ish va shaxsiy hayot o‘rtasidagi chiziqning noaniqlashuvi. AI’dan foydalanish osonligi sababli xodimlar tushlik payti, tanaffusda yoki kechqurun ham so‘rov yuborishni oddiy hol deb qabul qila boshladi.

Bunday mikro-faolliklar ko‘pincha “to‘liq ish” sifatida baholanmaydi, ammo umumiy yuklamani oshiradi va ongni doimiy ish rejimida ushlab turadi.

Ko‘p vazifalilik qanday kuchaydi?

Uchinchi shakl — ko‘p vazifalilikning ortishi. Bir vaqtning o‘zida bir nechta AI agentlarini ishga tushirish va turli jarayonlar o‘rtasida tez-tez almashish uzluksiz kognitiv bosimni yuzaga keltiradi.

Doimiy e’tibor almashinuvi xodimlarda charchoqni tezlashtiradi va qaror qabul qilish sifatiga ta’sir qilishi mumkin.

Qanday o‘z-o‘zini kuchaytiruvchi sikl yuzaga keladi?

Tadqiqot natijasida AI tezlikni oshirgani sari kutishlar ham ortishi aniqlandi. Yuqori tezlik talabi AI’ga qaramlikni kuchaytiradi, qaramlik esa vazifalar ko‘lamini kengaytiradi. Kengaygan vazifalar esa ish zichligini yanada oshiradi.

Bir muhandis bu paradoksni shunday ifodalagan: AI samaradorlikni oshiradi, degan umidda odam kamroq ishlashini kutadi. Ammo amalda u avvalgidek yoki undan ham ko‘proq ishlaydi.

Qisqa muddatli samaradorlik nimani yashiradi?

Ranganatan va Sinci ta’kidlashicha, dastlabki samaradorlik o‘sishi ortida ortib borayotgan ortiqcha yuk yashirinishi mumkin. Vaqt o‘tishi bilan bu kognitiv charchoq, professional kuyish va qarorlar sifati pasayishiga olib keladi.

Qanday yechim taklif etiladi?

Tadqiqotchilar kompaniyalarga “AI amaliyoti”ni shakllantirishni tavsiya qiladi. Bu — AI’dan foydalanishni ongli ravishda tartibga soluvchi me’yor va protseduralar tizimi.

Takliflar qatoriga muhim qarorlar oldidan majburiy pauzalar joriy etish, bildirishnomalarni belgilangan vaqtda paket ko‘rinishida yetkazish orqali e’tibor parchalanishini kamaytirish, shuningdek, hamkasblar bilan jonli muloqot uchun vaqt ajratish kiradi. Bu yondashuv vaziyatni yaxshiroq tushunish va ijodiy fikrlashni qo‘llab-quvvatlaydi.

AI’dan foydalanish darajasi qanday o‘sdi?

2025-yilning ikkinchi va uchinchi choraklari oralig‘ida AQShda ish faoliyatida sun’iy intellektdan kamida yiliga bir necha marta foydalanadigan xodimlar ulushi 40 foizdan 45 foizga ko‘tarildi. Bu AI ish jarayonlariga tobora chuqurroq kirib borayotganini ko‘rsatadi.