Nega Hormuz bo‘g‘ozi dunyo diqqat markazida?
Bugungi kunda xalqaro siyosatda eng muhim masalalardan biri — Hormuz bo‘g‘ozi xavfsizligi. AQSh ushbu hududda dengiz xavfsizligini ta’minlash uchun boshqa davlatlardan harbiy kemalar yuborib yordam berishni so‘radi. Ammo barcha davlatlar bu tashabbusni qo‘llab-quvvatlamadi.
Qaysi davlatlar AQShga yordam berishni rad etdi?
Germaniya, Ispaniya, Italiya va Avstraliya bu mojaroga qo‘shilishni istamasligini bildirdi. Ularning fikricha, mazkur keskinlik ularning urushi emas va vaziyatni yanada murakkablashtirish to‘g‘ri emas.
Shu sababli ushbu davlatlar Hormuz bo‘g‘ozi atrofidagi harbiy operatsiyalarda qatnashishdan bosh tortdi.
Qaysi davlatlar hali yakuniy qarorga kelmagan?
Ba’zi davlatlar esa hozircha aniq qaror qabul qilmagan. Buyuk Britaniya, Daniya va Niderlandiya vaziyatni diqqat bilan kuzatayotgani va boshqa ittifoqchilar bilan maslahatlashayotganini ma’lum qildi.
Bundan tashqari, Yevropa Ittifoqi ham ushbu masalani muhokama qilmoqda, biroq hozircha umumiy qaror e’lon qilinmagan.
Eron Hormuz bo‘g‘ozini ochish uchun qanday shartlar qo‘ydi?
Eron Hormuz bo‘g‘ozi orqali kemalar harakatini tiklash masalasini ko‘rib chiqmoqda. Ammo buning uchun bir qator talablar ilgari surilgan. Bu haqda Eronning Tasnim nashri xabar berdi.
Xabarga ko‘ra, bo‘g‘oz faoliyatini tiklash uchun sanktsiyalarni kafolatli tarzda bekor qilish, AQSh harbiy bazalarini yopish, Eronning muzlatilgan aktivlarini blokdan chiqarish hamda savdoda dollardan boshqa valyutalardan foydalanishni rivojlantirish talab qilinmoqda.
Kemalarga qanday shartlar bilan ruxsat berilishi mumkin?
Avvalroq Tehron AQSh va Isroilning Eronga qarshi harbiy operatsiyalarida qatnashmayotgan ayrim davlatlarning kemalariga Hormuz bo‘g‘ozi orqali o‘tishga ruxsat berilganini bildirgan edi.
Eron Tashqi ishlar vazirligi vakili Ismoil Baqoiyning so‘zlariga ko‘ra, bo‘g‘oz to‘liq yopilmagan, biroq kemalar harakati ma’lum shartlar asosida amalga oshirilmoqda. Bu shartlarning aniq tafsilotlari esa oshkor qilinmagan.
Neft savdosida yangi talablar qo‘yilmoqda
Eronning yuqori martabali rasmiysi CNN telekanaliga bergan intervyusida Tehron ayrim neft tankerlarini Hormuz bo‘g‘ozi orqali cheklangan tarzda o‘tkazish imkoniyatini ko‘rib chiqayotganini aytdi. Biroq buning uchun neft yuklari Xitoy yuani orqali sotilishi kerakligi ta’kidlandi.
Shuningdek, Eron Islom inqilobi qo‘riqchilari korpusi ayrim davlatlardan AQSh va Isroil elchilarini chiqarib yuborishni ham bo‘g‘ozdan erkin o‘tish shartlaridan biri sifatida tilga olgan.
Hormuz bo‘g‘ozining global energetikadagi o‘rni qanday?
Hormuz bo‘g‘ozi jahon energetika tizimidagi eng muhim dengiz yo‘llaridan biri hisoblanadi. Bu yo‘l orqali dunyo neftining qariyb 20 foizi va suyuqlashtirilgan gaz ta’minotining 30 foizi tashiladi.
Shu sababli bu hududdagi har qanday keskinlik global energiya bozoriga bevosita ta’sir ko‘rsatadi.
Keskinlik energiya narxlariga qanday ta’sir ko‘rsatdi?
AQSh va Isroil tomonidan Eronga qarshi harbiy operatsiya boshlanganidan so‘ng Eron amalda Hormuz bo‘g‘ozi orqali kemalar qatnovini to‘xtatdi. Natijada dunyo bozorida energiya narxlari keskin oshdi.
Ayniqsa Fors ko‘rfazi mamlakatlaridan yoqilg‘i tashiydigan tankerlar harakatida muammolar yuzaga keldi va ayrim neft kompaniyalari hatto fors-major e’lon qilishga majbur bo‘ldi.
Eron bo‘g‘oz ustidan nazoratni qanday baholamoqda?
Eron Islom inqilobi qo‘riqchilari korpusi mamlakat harbiy-dengiz kuchlari Hormuz bo‘g‘ozini to‘liq nazorat qilayotganini bildirdi. Ularning ta’kidlashicha, Eron qirg‘oqbo‘yi davlati sifatida bu hududda milliy xavfsizlikni ta’minlash uchun zarur choralarni ko‘rish huquqiga ega.