VASHINGTON (AP) — AQSh Senati prezident Donald Trampning Venesuelaga qarshi keyingi harbiy harakatlarini cheklashi mumkin bo‘lgan rezolyutsiya bo‘yicha ovoz berishga hozirlik ko‘rmoqda. Hujjat Trampdan yangi zarbalar berishdan avval Kongress roziligini olishni talab qiladi va bu uning G‘arbiy yarimshardagi kengayib borayotgan tashqi siyosiy ambitsiyalari uchun muhim sinov sifatida baholanmoqda.
Tashabbus AQSh harbiylari tomonidan o‘tkazilgan kutilmagan tungi operatsiyadan so‘ng paydo bo‘ldi. Ushbu reyd davomida Venesuela prezidenti Nikolas Maduro va uning rafiqasi Siliya Flores qo‘lga olindi. Shu bilan birga, Tramp ma’muriyati Venesuelaning neft resurslari va davlat boshqaruvi ustidan nazoratni kuchaytirishga intilmoqda.
Avvalroq demokratlar Venesuelaga qarshi kampaniya kuchaygan pallada shunga o‘xshash bir necha rezolyutsiyalarni qabul qildirishga uringan, biroq muvaffaqiyat qozona olmagan edi. Endilikda, Maduroning qo‘lga olinishi va Trampning Grenlandiya kabi boshqa hududlarga qiziqishi fonida, respublikachilar nazoratidagi Kongress o‘z konstitutsiyaviy vakolatlarini qayta eslatish imkoniyatiga ega ekanini ta’kidlamoqda.
«Kongress bunday turdagi harbiy harakatlar ustidan nazoratni qayta qo‘lga olishi, ularni maxfiylikdan chiqarib, ochiqlikni ta’minlashi vaqti keldi», — dedi ovoz berishni majburiy tarzda kun tartibiga kiritgan senator Tim Keyn.
Respublikachi yetakchilar shanba kuni erta tongda o‘tkazilgan reyd haqida oldindan xabardor qilinmaganini aytishdi. Shunga qaramay, yopiq brifinglardan so‘ng ular Oq uy harakatlaridan umumiy qoniqish bildirdi. Ma’muriyat esa bir necha oy davom etgan kampaniya uchun turli huquqiy asoslarni keltirdi — terrorizmga qarshi global kurash doirasida gumon qilinayotgan narkosudlarni yo‘q qilishdan tortib, Maduroni AQShda sud qilish uchun huquqni muhofaza qilish amaliyoti sifatida taqdim etilgan operatsiyagacha.
Senatdagi respublikachilar yetakchisi Jon Tyun prezidentning «kuch orqali tinchlik» tamoyiliga sodiqligini ta’kidlab, Venesuela bu xabarni «aniq va ravshan» qabul qilganini aytdi.
Ovoz berish arafasida bir qator respublikachi senatorlar, jumladan Syuzan Kollinz va Tom Tillis, o‘z pozitsiyalarini sinchiklab ko‘rib chiqayotganini bildirdi. Tillis AQShning «kirib borish, ozod qilish va chiqib ketish» tarixini eslatib, Venesuelaga qo‘shin yuborish faqat Kongress ruxsati bilan bo‘lishi kerakligini ta’kidladi.
Noyabr oyida shunga o‘xshash rezolyutsiya yetarli ovoz to‘play olmadi va o‘shanda faqat ikki nafar respublikachi — Rend Pol va Liza Murkovskiy — uni qo‘llab-quvvatladi. Pol Maduroni avtoritar yetakchi sifatida baholagan holda, asosiy masala «mamlakatni urushga kim olib kirish huquqiga ega» ekanida ekanini qayd etdi.
Demokratlar mudofaa byudjeti orqali ayrim cheklovlarni kiritishni ham muhokama qildi, biroq bu g‘oya fraksiya ichida qarshilikka uchradi. Partiya rahbariyati Trampning tashqi siyosiy tashabbuslarini ichki muammolardan chalg‘ituvchi omil sifatida ko‘rsatmoqda. Senatdagi demokratlar yetakchisi Chak Shumer «Amerika avvalo» shiori bilan saylangan prezidentning nega chet eldagi harbiy sarguzashtlarga ko‘proq e’tibor qaratayotganini savol ostiga qo‘ydi.
Vaziyat kamdan-kam qo‘llaniladigan Harbiy vakolatlar rezolyutsiyasi atrofidagi bahslarni yana kuchaytirdi. Konstitutsiyaga ko‘ra urush e’lon qilish vakolati Kongressga tegishli bo‘lsa-da, Ikkinchi jahon urushidan beri bu huquq amalda ishlatilmagan. Vetnam urushidan so‘ng qabul qilingan qonun prezidentdan 48 soat ichida Kongressni xabardor qilishni va 60–90 kun ichida ruxsat bo‘lmasa, harbiy harakatlarni to‘xtatishni talab qiladi, biroq prezidentlar bu chegaralarni muntazam ravishda kengaytirib kelgan.
Demokratlar Tramp davrida ushbu cheklovlar yanada zaiflashayotganini aytsa, ayrim respublikachilar Kongress roziligi umuman shart emasligini ta’kidlamoqda. Senator Lindsi Grem Grenlandiya misolida ham Kongresssiz harbiy kuch qo‘llash mumkinligini bildirdi.
Venesuela bilan bog‘liq muhokamalar fonida Oq uy Grenlandiya masalasida ham «harbiy variant doimo mavjud» ekanini ma’lum qildi. Respublikachilar orolning strategik ahamiyatini tan olgan bo‘lsa-da, ularning aksariyati harbiy yo‘lni rad etib, uni sotib olish ehtimolini afzal ko‘rmoqda.
Demokratlar oldindan choralar ko‘rishga urinmoqda: senator Ruben Gallego ehtimoliy bosqinni to‘suvchi rezolyutsiya ustida ishlayotganini, Tim Keyn esa Grenlandiya bilan birga Kuba, Meksika, Kolumbiya va Nigeriya bo‘yicha ham tashabbuslar tayyorlanayotganini aytdi.
Grenlandiya NATO ittifoqchisi Daniyaga tegishli bo‘lgani sababli, respublikachilar bu masalada ancha ehtiyotkor. Rend Pol partiyaviy yig‘ilishda harbiy yo‘lni qo‘llab-quvvatlovchilar bo‘lmaganini aytdi, Tom Tillis esa orolni egallash haqidagi bayonotlarni «absurd» va ma’muriyat ishiga xalal beruvchi deb baholadi.