Fransiya yaqin kunlarda Grenlandiyadagi harbiy ishtirokini sezilarli darajada kuchaytiradi. Bu jarayonda quruqlik, havo va dengiz kuchlari jalb etiladi. Fransiya prezidenti Emmanuel Makronning ta’kidlashicha, dastlabki fransuz harbiylari allaqachon hududda joylashtirilgan bo‘lib, qo‘shimcha kuchlar tez orada yuboriladi.
Ushbu qaror AQSh prezidenti Donald Tramp tomonidan Grenlandiyani anneksiya qilish bo‘yicha bosim kuchayib borayotgan bir paytda qabul qilindi. Avvalroq Tramp AQShning Grenlandiyadagi mavjudligiga qarshi chiqqan davlatlarga import solig‘i joriy etilishi mumkinligini ham bildirgan edi.
Makron Fransiya va Yevropa davlatlari o‘z manfaatlari xavf ostida bo‘lgan hududlarda keskinlikni kuchaytirmagan holda, biroq hududiy suverenitet masalasida murosasiz pozitsiyani saqlab qolishi lozimligini ta’kidladi. U bu fikrlarni Fransiyaning janubida joylashgan, yadroviy qurol tashishga qodir samolyotlar joylashtirilgan Istr aviabazasida bildirdi.
Avvalroq Fransiya, Germaniya, Shvetsiya va Norvegiya Daniya tomonidan tashkil etilgan harbiy mashg‘ulotlarda qatnashish uchun Grenlandiyaga qo‘shin yuborishini e’lon qilgan edi. Daniya hukumati AQSh bilan Grenlandiya masalasida hanuz fundamental kelishmovchiliklar mavjudligini tasdiqladi.
AQSh prezidentini bevosita tilga olmagan holda, Makron ayrim davlatlar tomonidan olib borilayotgan “yangi mustamlakachilik” siyosatini keskin tanqid qildi. Uning so‘zlariga ko‘ra, Yevropa AQShga qaramlikni kamaytirish uchun yetarli salohiyatga ega. Shuningdek, u Ukrainaga taqdim etilayotgan razvedka imkoniyatlarining qariyb uchdan ikki qismi hozirda Fransiya hissasiga to‘g‘ri kelishini ma’lum qildi.
Makron avvalroq hukumat yig‘ilishida AQSh tomonidan Grenlandiyaning kuch bilan egallanishi xalqaro miqyosda “misli ko‘rilmagan” oqibatlarga olib kelishini ogohlantirgan edi. Payshanba kuni u Eron ichki vaziyati va Grenlandiya atrofidagi holatni muhokama qilish uchun Mudofaa kengashi yig‘ilishini ham o‘tkazdi.
Nutq davomida Fransiya prezidenti 2026–2030 yillar oralig‘ida mudofaa xarajatlarini 36 milliard yevroga oshirish rejasini tasdiqladi. U yangilangan harbiy rejalashtirish qonuni 14-iyulgacha parlament tomonidan qabul qilinishiga umid bildirdi va Fransiyaning qayta qurollanish jarayoni allaqachon natija bera boshlaganini ta’kidladi.
Shu bilan birga, mamlakatdagi siyosiy inqiroz sabab mudofaa byudjetini tasdiqlash jarayoni murakkablashgani qayd etildi. Harbiy rejalashtirish to‘g‘risidagi qonun bir necha bor kechiktirilgan, 2026 yil uchun rejalashtirilgan 6,7 milliard yevrolik qo‘shimcha mablag‘ esa hali tasdiqlanmagan.
Makron mudofaa xarajatlari oshirilishi ayrim ittifoqchilarni rozi qilish uchun emas, balki mavjud tahdidlar tahliliga asoslangan qaror ekanini aytdi. Bu NATO doirasida AQSh bosimi ostida ilgari surilgan YAIMning 5 foizi miqdoridagi mudofaa xarajatlari tashabbusiga nisbatan bilvosita tanqid sifatida baholandi.
Fransiyaning asosiy ustuvor yo‘nalishlari sifatida o‘q-dori zaxiralarini ko‘paytirish, havo hujumidan mudofaa, erta ogohlantirish, kosmik va uzoq masofali zarba berish imkoniyatlarini rivojlantirish, shuningdek qurolli kuchlarning tezkor harakatlanish salohiyatini oshirish belgilandi.
Prezident Fransiya mudofaa sanoatini ham tanqid qilib, ayrim kompaniyalar innovatsiyalar va yetkazib berish sur’atlari sustligi sabab bozordagi o‘rnini yo‘qotish xavfi ostida ekanini aytdi. U ishlab chiqarishni tezlashtirish va yengil, zamonaviy tizimlarni ommaviy ishlab chiqarishni kuchaytirishga chaqirdi.
Makron zarur hollarda Yevropaning boshqa davlatlari bilan hamkorlikdagi qurol-aslaha xaridlariga ustuvorlik berilishini bildirdi. Bunga misol sifatida Shvetsiyaning Saab kompaniyasi bilan GlobalEye kuzatuv samolyotlarini xarid qilish bo‘yicha imzolangan kelishuv keltirildi.
Shuningdek, u Fransiya dronlar sohasida ortda qolganini tan olib, bunga ukrainalik hamkorlar bilan yetarli darajada hamkorlik qilinmagani sabab bo‘lganini ta’kidladi.
Shunga qaramay, Makron Fransiyaning AQShga haddan tashqari tayanmaslik va Yevropa strategik mustaqilligini kuchaytirish borasidagi uzoq yillik siyosati to‘g‘ri bo‘lganini aytdi. Uning so‘zlariga ko‘ra, avval faqat Fransiyaga xos qarash sifatida qabul qilingan yondashuv bugun butun Yevropa uchun ravshan haqiqatga aylandi.