Mojtaba Xomaney oliy rahbar bo‘lgach ilk bayonotida nima dedi?
Mojtaba Xomaney Eronning yangi oliy rahbari sifatida ilk rasmiy bayonotini berdi. Bu bayonot uning otasi, 37 yil davomida mamlakatni boshqargan Oyatulloh Ali Xomaney va bir nechta oila a’zolari AQSh hamda Isroil zarbalari natijasida halok bo‘lganidan keyin e’lon qilindi. Mojtaba Xomaneyning murojaati payshanba kuni Press TV orqali o‘qib eshittirildi.
Bayonotida u Eron xalqini milliy birlikka chaqirdi va mamlakat tashqi bosim hamda harbiy hujumlar ostida turganini ta’kidladi. Shuningdek, u Eron harbiy kuchlariga minnatdorchilik bildirib, ular mamlakatni bo‘linish yoki tashqi hukmronlikdan saqlab qolganini aytdi.
Hormuz bo‘g‘ozi masalasi nega muhim?
Xomaney o‘z nutqida dunyo energetika savdosida muhim o‘rin tutadigan strategik Hormuz bo‘g‘ozi haqida ham gapirdi. Unga ko‘ra, Eron raqiblariga bosim o‘tkazish maqsadida ushbu muhim dengiz yo‘lagi yopiq holda qoladi.
Hormuz bo‘g‘ozi global neft va gaz tashish yo‘llarining eng muhimlaridan biri hisoblanadi. Shu sababli uning yopilishi nafaqat mintaqaviy, balki global iqtisodiyot uchun ham katta ta’sir ko‘rsatishi mumkin.
AQSh harbiy bazalariga qanday tahdidlar bildirildi?
Yangi oliy rahbar AQShning mintaqadagi barcha harbiy bazalari darhol yopilishi kerakligini aytdi. Aks holda, ular hujumga uchrashi mumkinligini ta’kidladi. Shu bilan birga, u Eron qo‘shni davlatlar bilan do‘stona munosabatlarni qo‘llab-quvvatlashini ham aytib o‘tdi.
Bayonotda Yaqin Sharqdagi Eron bilan aloqador qurolli guruhlar ham tilga olindi. Xomaneyning aytishicha, Yamandagi qurolli kuchlar “vazifani bajaradi”, Iroqdagi guruhlar esa “Islom inqilobiga yordam berishga tayyor”.
Eron yangi oliy rahbarni qanday tanladi?
Oyatulloh Ali Xomaney 28-fevral kuni Tehronda halok bo‘ldi. Shundan so‘ng Eronning Mutaxassislar Assambleyasi yakshanba kuni yig‘ilib, Mojtaba Xomaneyni yangi oliy rahbar sifatida tayinlash bo‘yicha kelishuvga erishdi.
Biroq Al Jazeera xabar berishicha, bu qaror Eron jamiyatida turli munosabatlarga sabab bo‘lgan. Mamlakat ichida iqtisodiy qiyinchiliklar sabab yuzaga kelgan norozilik namoyishlari fonida yangi rahbarning tayinlanishi bahs-munozaralarga sabab bo‘lmoqda.
Tahlilchilar qanday savollarni ko‘tarmoqda?
Yaqin Sharq bo‘yicha tahlilchi Zeidon Alkinani yangi oliy rahbarning nutqi asosan qurolli qarshilikka qaratilganini aytdi. Uning fikricha, nutqda iqtisodiy islohotlar, davlat boshqaruvi yoki oddiy eronliklarning kundalik muammolari haqida deyarli gapirilmagan.
Yana bir muhim jihat shundaki, bayonotni Mojtaba Xomaney shaxsan o‘zi o‘qimagan. Bu esa uning jarohat olgani yoki hatto urush davomida halok bo‘lgan bo‘lishi mumkinligi haqidagi mish-mishlarni yanada kuchaytirdi.
Prezident bayonoti bilan qanday farqlar bor?
Bu nutq Eron prezidenti Masud Pezeshkian bildirgan fikrlarga ham zid ko‘rinadi. Prezident yaqinda ayrim shartlar bajarilsa, Eron urushni tugatishni ko‘rib chiqishi mumkinligini aytgandi.
Londondagi King’s College universiteti xalqaro xavfsizlik bo‘yicha o‘qituvchisi Rob Geist Pinfoldning fikricha, yangi oliy rahbarning nutqi Eron siyosatida keskin o‘zgarish emas, balki avvalgi pozitsiyaning davomidir.
Bu AQSh bilan munosabatlarga qanday ta’sir qilishi mumkin?
Xomaneyning keskin bayonoti AQSh rahbari Donald Tramp tomonidan ijobiy qabul qilinmasligi mumkin. Tramp so‘nggi kunlarda Eron oxir-oqibat AQSh talablariga javob berishga tayyor rahbarni tanlashi mumkinligini ta’kidlab kelayotgandi.
Ammo tahlilchilarga ko‘ra, yangi oliy rahbarning nutqi Eron siyosati murosaga emas, balki qarshilikni kuchaytirish yo‘lidan ketayotganini ko‘rsatmoqda. Bu esa Yaqin Sharqdagi mojarolar yanada keskinlashishi ehtimolini oshiradi.