AQSh prezidenti Donald Tramp Venesuela AQShga 50 million barrelgacha neft “topshirishi”ni ma’lum qildi. Bu bayonot prezident Nikolas Maduroni hokimiyatdan chetlatgan kutilmagan AQSh harbiy amaliyotidan so‘ng yangradi.
Tramp ijtimoiy tarmoqlardagi bayonotida neft bozor narxida sotilishini, tushgan mablag‘ esa shaxsan uning nazorati ostida bo‘lishini va AQSh hamda Venesuela xalqi manfaatlari yo‘lida sarflanishini aytdi.
Uning so‘zlariga ko‘ra, AQSh neft sanoati Venesuelada 18 oy ichida “to‘liq ishga tushadi” va mamlakatga yirik sarmoyalar oqimi boshlanadi.
Biroq, avvalroq BBC bilan suhbatlashgan tahlilchilar Venesuelaning sobiq neft ishlab chiqarish quvvatlarini tiklash uchun o‘nlab milliard dollar kerak bo‘lishi va bu jarayon o‘n yilgacha cho‘zilishi mumkinligini ta’kidlashgan.
Tramp seshanba kuni Truth Social’dagi postida shunday yozdi: “Venesueladagi vaqtinchalik hokimiyat AQShga 30 milliondan 50 million barrelgacha yuqori sifatli, sanksiyalangan neftni topshirishini e’lon qilishdan mamnunman.”
“Ushbu neft bozor narxida sotiladi va tushgan mablag‘ AQSh prezidenti sifatida mening nazoratimda bo‘ladi, shunda u Venesuela xalqi va AQSh manfaatlari uchun ishlatiladi”, — dedi Tramp.
Bu bayonot Venesuelaning sobiq vitse-prezidenti Delsi Rodriges vaqtinchalik prezident sifatida qasamyod qilganidan bir kun o‘tib e’lon qilindi. Nikolas Maduro esa giyohvand moddalar savdosi va qurol bilan bog‘liq ayblovlar yuzasidan AQShga olib ketilgan.
Dushanba kuni Tramp NBC News’ga bergan intervyusida: “Neft ishlab chiqaruvchi Venesuela AQSh uchun foydali, chunki bu neft narxini past darajada ushlab turadi”, — dedi.
CBS News xabariga ko‘ra, yirik AQSh neft kompaniyalari vakillari shu hafta Tramp ma’muriyati bilan uchrashuv o‘tkazishni rejalashtirgan.
Avvalroq BBC bilan suhbatlashgan tahlilchilar Trampning rejasi yaqin kelajakda jahon neft ta’minoti va narxlariga sezilarli ta’sir ko‘rsatishiga shubha bildirishgan.
Ularning fikricha, neft kompaniyalari avvalo Venesuelada barqaror hukumat shakllanganiga ishonch hosil qilishni istaydi va hatto sarmoya kiritilgan taqdirda ham, natijalar yillar davomida sezilmaydi.
So‘nggi kunlarda Tramp AQSh neft kompaniyalari Venesuelaning vayron bo‘lgan neft infratuzilmasini tiklay olishini ta’kidlab kelmoqda.
Venesuela taxminan 303 milliard barrel neft zaxirasiga ega bo‘lib, bu dunyodagi eng yirik tasdiqlangan zaxira hisoblanadi. Shunga qaramay, neft ishlab chiqarish 2000-yillarning boshidan beri izchil pasayib bormoqda.
Tramp ma’muriyati Venesuela zaxiralarini AQSh energetika manfaatlari uchun katta imkoniyat sifatida ko‘rmoqda, biroq ishlab chiqarishni oshirish AQSh kompaniyalari uchun qimmatga tushadi.
Venesuela nefti og‘ir bo‘lib, uni qayta ishlash murakkab. Hozirda mamlakatda faoliyat yuritayotgan yagona AQSh kompaniyasi — Chevron.
Trampning Venesueladagi neft rejalari haqida so‘ralganda, Chevron vakili Bill Turenn kompaniya “xodimlar xavfsizligi va aktivlar yaxlitligiga ustuvor ahamiyat berishini” aytdi.
“Biz barcha tegishli qonunlar va qoidalarga to‘liq rioya qilgan holda faoliyat yuritishda davom etamiz”, — deya qo‘shimcha qildi u.
Avval Venesuelada faoliyat yuritgan, biroq hozir u yerdan chiqqan ConocoPhillips kompaniyasi mamlakatdagi vaziyat va uning global energiya ta’minotiga ta’sirini kuzatayotganini bildirdi.
Kompaniya vakili Dennis Nussning aytishicha, “kelajakdagi investitsiyalar yoki biznes faoliyati haqida hozircha taxmin qilish erta”.
Exxon kompaniyasi esa izoh so‘rovlariga darhol javob bermadi.
Maduroni Karakasdan olib chiqish operatsiyasini oqlarkan, Tramp Venesuela “Amerika neftini bir tomonlama musodara qilgan va o‘g‘irlagan”ini ham da’vo qildi.
Vitse-prezident JD Vens ham X ijtimoiy tarmog‘ida Venesuela AQSh neft aktivlarini ekspropriatsiya qilganini va ularni “narkoterroristik faoliyatni moliyalashtirish” uchun ishlatganini yozdi.
Biroq vaziyat ancha murakkab.
AQSh neft kompaniyalari Venesuelada uzoq yillar davomida litsenziya asosida faoliyat yuritgan. Mamlakat neft sanoatini 1976 yilda milliylashtirgan.
2007 yilda prezident Ugo Chaves AQSh kompaniyalariga tegishli qolgan aktivlar ustidan davlat nazoratini kuchaytirdi.
2019 yilda Jahon banki huzuridagi arbitraj sudi Venesuelani ConocoPhillips’ga 2007 yilgi ekspropriatsiya uchun 8,7 milliard dollar tovon puli to‘lashga majbur qilgan.
Ushbu mablag‘ hozirgacha to‘lanmagan va kamida bitta AQSh kompaniyasining Venesueladan undirilmagan qarzi mavjud.
BBC Verify jurnalisti Ben Chuning ta’kidlashicha, Venesuela “Amerika neftini o‘g‘irladi” degan da’vo masalani haddan tashqari soddalashtiradi, chunki mutaxassislar neftning o‘zi hech qachon xorijiy kompaniyalarga emas, balki Venesuela davlatiga tegishli bo‘lganini aytadi.