Eron Hormuz bo‘g‘ozidan o‘tuvchi neft tankerlariga yangi tranzit to‘lovi joriy etishni rejalamoqda. Bloomberg xabariga ko‘ra, har bir barrel uchun taxminan 1 AQSh dollari miqdorida boj belgilanishi mumkin. Bu esa odatda 2 million barrel yuk tashiydigan yirik tankerlar uchun taxminan 2 million dollar to‘lovni anglatadi.
Eronning yangi boj tizimi qanday ishlaydi?
Rejaga ko‘ra, Hormuz bo‘g‘ozidan o‘tmoqchi bo‘lgan kemalar Eron Islomiy inqilobiy gvardiyasi (IRGC) bilan bog‘liq broker kompaniya orqali murojaat qilishi kerak. Ular kema egaligi, yuk hujjatlari, manzil, ekipaj ro‘yxati va AIS ma’lumotlarini taqdim etadi.
Ushbu ma’lumotlar IRGC dengiz kuchlarining Hormozgon viloyatidagi qo‘mondonligiga yuboriladi. U yerda kema AQSh yoki Isroil kabi “dushman” davlatlarga aloqador yoki yo‘qligi tekshiriladi. Shundan keyin boj miqdori bo‘yicha muzokaralar boshlanadi.
To‘lov miqdori va valyutasi qanday belgilanadi?
Eron davlatlarni 1 dan 5 gacha toifalarga ajratgan bo‘lib, do‘st davlatlar uchun qulayroq shartlar qo‘llanadi. Boshlang‘ich narx barreliga taxminan 1 dollar bo‘lib, to‘lovlar Xitoy yuani yoki steyblkoinlarda amalga oshiriladi.
Odatdagi yirik tanker uchun bu taxminan 2 million dollarga teng. To‘lov amalga oshirilgach, kemaga maxsus ruxsat kodi va harakatlanish bo‘yicha ko‘rsatmalar beriladi.
Kemalar bo‘g‘ozdan qanday o‘tkaziladi?
Kemalar Hormuzga yaqinlashganda ruxsat kodini VHF radio orqali uzatadi. Shundan so‘ng ular patrul katerlari hamrohligida orollar orasidagi maxsus yo‘nalishlar orqali olib o‘tiladi. Bu tizim sanoatda “Eron boj darvozasi” deb atalmoqda.
Xabarlarga ko‘ra, Eron allaqachon ayrim kemalardan boj yig‘ishni boshlagan. Do‘st davlatlarga imtiyozlar berilmoqda, dushman davlatlarga esa tahdidlar bo‘lishi mumkin.
Hormuz bo‘g‘ozi nega juda muhim?
Hormuz bo‘g‘ozi dunyodagi eng muhim energetik yo‘llardan biri bo‘lib, global dengiz orqali tashiladigan neft va suyultirilgan gazning qariyb 20 foizi shu yer orqali o‘tadi. Har kuni taxminan 20 million barrel neft tashiladi.
Bloomberg ta’kidlashicha, IRGC bilan moliyaviy operatsiyalar AQSh, Yevropa Ittifoqi va Buyuk Britaniya sanksiyalarini buzish xavfini tug‘dirishi mumkin.
Xalqaro javob qanday bo‘lmoqda?
AQSh prezidenti Donald Tramp bu vaziyatga munosabat bildirib, Hormuz orqali neft import qiladigan davlatlar yo‘lakni o‘zlari himoya qilishi kerakligini aytdi. U, shuningdek, davlatlarni yoki Amerika neftini sotib olishga, yoki birgalikda bo‘g‘ozni nazorat qilishga chaqirdi.
Tramp ayrim davlatlarning Eron bilan bog‘liq operatsiyalarda ishtirok etmaganini tanqid qilib, ularni faolroq harakat qilishga undadi.