Voqea nimadan boshlandi?
Livan Isroilni mamlakat janubidagi qishloq xo‘jaligi yerlariga saraton bilan bog‘liq deb hisoblangan kimyoviy modda purkaganlikda aybladi. Prezident Jozef Aun bu holatni “atrof-muhit va sog‘liqka qarshi jinoyat” deb atab, Livan suverenitetining buzilishi sifatida baholadi va huquqiy hamda diplomatik choralar ko‘rilishini ma’lum qildi.
Isroil tomoni qanday munosabat bildirdi?
Isroil hukumati bu ayblovlarga nisbatan The Guardian nashrining so‘roviga javob bermadi. Shunga qaramay, mazkur hodisa Isroil harbiylari janubiy Livanni yashash uchun yaroqsiz holga keltirishga qaratilgan ekologik zarar yetkazish siyosatini yuritayotgani haqidagi da’volarni kuchaytirdi.
Kimyoviy purkash qachon va qanday amalga oshirilgan?
Hodisa yakshanba kuni ertalab sodir bo‘lgani aytilmoqda. BMT tinchlikparvar kuchlari Isroil harbiylari tomonidan ogohlantirilib, havo orqali “zaharli bo‘lmagan” modda purkalishi aytilgan. Ijtimoiy tarmoqlarda tarqalgan videolarda yengil samolyotlar qishloq xo‘jaligi maydonlari ustidan keng ko‘lamda purkash olib borgani aks etgan.
Laboratoriya tahlillari nimani ko‘rsatdi?
Livan rasmiylari o‘tkazgan laboratoriya tahlillari purkalgan modda tarkibida glyphosat borligini aniqladi. Ushbu gerbitsid 2015-yilda Jahon sog‘liqni saqlash tashkiloti tomonidan “insonlar uchun ehtimoliy kanserogen” sifatida tasniflangan. Ayrim namunalar odatdagi qo‘llanish me’yoridan 20–30 barobar yuqori konsentratsiyani ko‘rsatgan.
Glyphosatning xavfi nimada?
Glyphosat dunyoda eng ko‘p ishlatiladigan gerbitsidlardan biri bo‘lib, ayrim ekinlarni yig‘im-terimdan oldin quritish uchun ham qo‘llanadi. Biroq tadqiqotlar glyphosat asosidagi vositalar sutemizuvchilarda turli a’zolar va biokimyoviy jarayonlarga salbiy ta’sir ko‘rsatishini aniqlagan.
Rasmiy idoralar qanday xulosa chiqardi?
Qishloq xo‘jaligi va atrof-muhit vazirliklari qo‘shma bayonotida bu purkash o‘simliklarga zarar yetkazishi, tuproq unumdorligi va ekologik muvozanatni izdan chiqarishi qayd etildi. Bayonotda bunday harakatlar oziq-ovqat xavfsizligiga tahdid solishi va dehqonlarning tirikchiligini izdan chiqarishi ta’kidlandi.
Mintaqaviy kontekst qanday?
Hodisadan oldingi kunlarda Isroil samolyotlari Suriyaning qishloq xo‘jaligi hududlarida ham shunga o‘xshash purkashlar amalga oshirgani aks etgan videolar tarqaldi. Janubiy Livan esa allaqachon o‘tgan yil yakunlangan keskin harbiy to‘qnashuvlar oqibatida ekologik jihatdan jiddiy zarar ko‘rgan.
Avvalgi urushlarning ekologik izlari
Oldingi harbiy harakatlar davomida minglab odamlar halok bo‘lgan, milliondan ortiq aholi ko‘chirilgan. Oqartirilgan fosfor va yondiruvchi bombalar ekin maydonlari, zaytunzorlar va o‘rmonlarni yo‘q qilgan, tuproqlar esa og‘ir metallar bilan ifloslangan.
Mutaxassislar nima deydi?
“Green Southerners” tashkiloti rahbari Hisham Yunesning aytishicha, takroriy hujumlar ekotizimga chuqur va murakkab ta’sir ko‘rsatadi. Uning fikricha, glyphosat qo‘llanilishi hasharotlar va changlatuvchilarga qo‘shimcha bosim bo‘lib, allaqachon zarar ko‘rgan qishloq xo‘jaligi sektorini yanada zaiflashtiradi.
Kengroq tarixiy qarash
Yunes bu amaliyotlarni “mustamlakachilik urushlari merosi” bilan bog‘lab, atrof-muhitga uzoq muddatli zarar yetkazishga asoslangan yondashuvning davom etishi sifatida baholaydi. Uning ta’kidlashicha, so‘nggi kimyoviy purkashlar yakka hodisa emas, balki qaytarilishi qiyin bo‘lgan ekologik zararlar zanjirining bir qismidir.