Eron payshanba kuni ertalab vaqtincha yopilganidan so‘ng o‘z havo hududini qayta ochdi. Bu holat AQSh prezidenti Donald Trampning Tehronga nisbatan ehtimoliy harbiy zarbalardan chekinayotgandek ko‘rinishi bilan bir paytga to‘g‘ri keldi.
Havo hududining yopilishi to‘rt soatdan ortiq davom etdi va mahalliy vaqt bilan soat 7:00 atrofida cheklovlar bekor qilingani, bir nechta ichki reyslar havoda bo‘lgani kuzatildi.
Ikki davlat o‘rtasidagi keskinlik saqlanib qolayotgan bo‘lsa-da, Tramp chorshanba kuni Oq uyda o‘tkazilgan matbuot anjumanida ehtiyotkorona bayonotlar berdi. U Eronda namoyishchilar qatl etilishi to‘xtatilgani haqida ma’lumot olganini aytdi. Bu esa uning ma’muriyati ichidagi ehtiyotkor qarashdagi maslahatchilar harbiy hujum juda xavfli ekanini uqtira olganidan darak berishi mumkin.
«Bizga Erondagi qotilliklar to‘xtatilgani, ular to‘xtab borayotgani va qatl rejalari yo‘qligi haqida xabar berildi», — dedi prezident jurnalistlarga, aniq tafsilotlarni keltirmasdan.
Bu bayonotlar Trampning so‘nggi kunlarda eronlik namoyishchilarga yo‘llagan murojaatlari fonida yangradi. U ularga «yordam yo‘lda» ekanini va AQSh ma’muriyati Eron hukumatining harakatlariga «mos ravishda javob berishini» aytgan edi.
Shunga qaramay, Tramp AQSh qanday aniq choralar ko‘rishi mumkinligini ochiqlamadi va uning chorshanba kungi izohlari harbiy harakatlardan butunlay voz kechilayotganini aniq ko‘rsatmadi.
Avval belgilangan «qizil chiziq»dan yumshash alomatlari sezilganiga qaramay, prezident zarbalar berish ehtimoli saqlanib qolayotganini bildirdi. Uning aytishicha, ma’muriyat minglab odamlar halok bo‘lgan qonli bostirish jarayonini diqqat bilan kuzatmoqda.
«Biz jarayonni kuzatamiz va qanday kechishini ko‘ramiz. Ammo vaziyatdan xabardor bo‘lgan odamlardan juda yaxshi bayonot oldik», — dedi Tramp harbiy kuch ishlatilishi haqidagi savolga javoban.
Ushbu bayonotlar ijtimoiy tarmoqlarda Eron hukumatiga qarshi faollar tomonidan keskin tanqid qilindi. Ayrimlar Trampni namoyishchilarga zarar yetkazilsa kuch ishlatish haqidagi avvalgi va’dalaridan qaytishda aybladi.
X ijtimoiy tarmog‘ida ayrim foydalanuvchilar prezidentning pozitsiyasini Tehronga «orqaga yo‘l» berish sifatida baholab, u namoyishchilarni tashlab qo‘ydi, deya yozdi. Tanqidlar orasida TACO — «Trump Always Chickens Out» iborasi ham ishlatildi.
Avvalroq Tramp namoyishchilarga zarar yetkazilsa aralashish bilan tahdid qilgan va seshanba kuni kechqurun qatl amalga oshirilsa «keskin choralar» ko‘rilishini aytgan edi.
Havo hududining yopilishi Eron Fuqaro aviatsiyasi tashkiloti tomonidan e’lon qilingan NOTAM orqali amalga oshirildi. U xalqaro ruxsat etilgan reyslardan tashqari barcha parvozlarni taqiqladi. Sharqiy AQSh vaqti bilan 17:19 da chiqarilgan bildirishnoma ikki soatdan ortiq amal qildi va keyin uzaytirildi.
FlightRadar24 ma’lumotlariga ko‘ra, ushbu davrda Eron osmonida samolyotlar soni keskin kamaydi. Xalqaro aviakompaniyalar mamlakatni shimol va janub tomondan aylanib o‘tishga majbur bo‘ldi, biroq cheklovlar bekor qilingach parvozlar qayta tiklandi.
Havo hududini yopish qarori mamlakat bo‘ylab norozilik namoyishlari shafqatsiz bostirilayotgani va AQShning ehtimoliy javob choralariga oid muhokamalar kuchaygan bir paytda qabul qilindi.
26 yoshli namoyishchi Erfan Soltani taqdiri alohida e’tibor markazida bo‘ldi. U noroziliklar doirasida qatl etilishi kutilgan ilk shaxs bo‘lishi mumkin edi, biroq uning oilasi chorshanba kuni qatl amalga oshirilmaganini tasdiqladi.
Kiyim-kechak do‘konida ishlagan Soltani iqtisodiy qiyinchiliklar sabab boshlangan va keyinchalik hukumatga qarshi keng ko‘lamli namoyishlarga aylangan voqealar chog‘ida minglab boshqa eronliklar bilan birga qo‘lga olingan.
Uning chet elda yashovchi qarindoshi Somayeh Associated Press’ga bergan intervyusida oilaga qatl chorshanba kuniga belgilanganini aytishganini, biroq Karaj shahridagi qamoqxonaga yetib kelishganda jarayon kechiktirilganini bildirdi.
Uning so‘zlariga ko‘ra, oila olti kun davomida og‘ir ruhiy bosimda yashagan va hozir yanada katta noaniqlik ichida qolgan.
Seshanba kuni Tramp milliy xavfsizlik bo‘yicha jamoasi bilan uchrashib, Erondagi o‘limlar miqyosini «jiddiy» deb atadi.
Vitse-prezident Jey Di Vens, davlat kotibi Marko Rubio va Oq uy Milliy xavfsizlik kengashining yuqori martabali a’zolari juma kunidan boshlab diplomatik yo‘llardan tortib harbiy zarbalargacha bo‘lgan variantlarni muhokama qila boshladi.
AQShda joylashgan Human Rights Activists News Agency ma’lumotiga ko‘ra, namoyishlar bostirilishi oqibatida kamida 2 586 kishi halok bo‘lgan.
Chorshanba kuni Eron rasmiylari qo‘lga olingan namoyishchilar tezkor sudlar va qatlga duch kelishi mumkinligini bildirdi hamda AQSh yoki Isroil aralashsa «qat’iy javob» berilishini va’da qildi.
Bu bayonotlar Qatar hududidagi muhim AQSh harbiy bazasida ayrim xodimlarga evakuatsiya tavsiya etilgani fonida yangradi.
Inqilobiy gvardiya qo‘mondoni Muhammad Pakpur dalilsiz ravishda AQSh va Isroilni noroziliklarni qo‘zg‘atishda ayblab, qurbonlar uchun aynan shu davlatlar mas’ul ekanini ta’kidladi.
U, shuningdek, bu davlatlar «mos vaqtda javob olishini» qo‘shimcha qildi.
Avvalroq Eron sud hokimiyati rahbari G‘ulomhusayn Mohseni-Ejeyi 18 ming nafar hibsga olingan namoyishchiga nisbatan jazoni tezlashtirishga chaqirdi.
Davlat televideniyesi tarqatgan videoda u shunday dedi: «Agar biror ish qilmoqchi bo‘lsak, hozir qilishimiz kerak. Bir-ikki oy kechiksa, ta’siri boshqacha bo‘ladi».