Nega median (o‘rtacha) boylik muhim?
2025 UBS Global Wealth Report odamlarning o‘tgan yilda moliyaviy holati qanchalik yaxshilangan yoki yomonlashganini ko‘rsatadi. Hisobot median sof boylikka e’tibor qaratadi, chunki bu “oddiy” fuqaroning haqiqatdagi holatini yaxshiroq aks ettiradi va juda boy shaxslar ta’sirini kamaytiradi.
2023 va 2024 yillar orasida natijalar mamlakatlar bo‘yicha juda farq qildi — ba’zilarida ikki xonali o‘sish bo‘lsa, boshqalarida inflyatsiya, valyuta qadrsizlanishi yoki iqtisodiy sekinlashuv tufayli sof boylik kamaydi.
Qaysi davlatlarda boylik kamaydi?
Turkiya (-20.9%) median uy xo‘jaliklari boyligi eng katta pasayishni ko‘rdi. Inflyatsiya tez o‘sdi va valyuta qadrsizlandi, real boylik asta-sekin yo‘qoldi, statik maosh oshishiga qaramay uy xo‘jaliklari qiyinchiliklarga duch keldi.
Rossiya (-8.2%) ham sezilarli darajada boylikni yo‘qotdi. Sanktsiyalar, valyuta o‘zgaruvchanligi va urush bilan bog‘liq iqtisodiy to‘sqinliklar bu pasayishga sabab bo‘ldi.
Xitoy (-6.3%) ham uy xo‘jaliklarining median sof boyligi pasaydi. Past ko‘chmas mulk bozor narxlari va sekin o‘sish ta’sirida real boylik tushdi.
Belgiya (-5.6%) inflyatsiya daromaddan katta bo‘lgani uchun uy xo‘jaliklari real boylikda yo‘qotishlarga duch keldi.
Katta iqtisodiyotlarda qanday o‘zgarishlar bo‘ldi?
Amerika Qo‘shma Shtatlari (+2.8%) median boylik biroz o‘sdi. Yuqori foiz stavkalari, uy-joy narxlari va inflyatsiya barqaror o‘sishga to‘sqinlik qildi.
Birlashgan Qirollik (+5.3%) inflyatsiya yumshagani bilan, hayot xarajatlari bosimi tufayli sezilarli o‘sish bo‘lmadi.
Lyuksemburg (+5.3%) ham yuqori boylik darajasiga qaramay cheklangan o‘sish ko‘rdi — yashash xarajatlari va uy-joy bozorining pasayishi bunga ta’sir qildi.
O‘rtacha ijobiy o‘sish qayd etilgan davlatlar
Gollandiya (+7.7%) ish haqi o‘sishi va pensiya hamda uy-joy qiymati tufayli median boylik ko‘tarildi, inflyatsiya va aholi o‘sishi esa bu o‘sishni nisbatan pasaytirdi.
Shveytsariya (+8.6%) va Yaponiya (+8.6%) ham median boylikni ko‘tarishga erishdi. Yuqori daromadlar, investitsiyalar va jamg‘arma madaniyati bu o‘sishni qo‘llab-quvvatladi.
Avstriya (+8.8%) va Gretsiya (+8.9%) ham ijobiy o‘sish ko‘rsatdi, bu asosan ko‘chmas mulk va iqtisodiy tiklanish tufayli yuz berdi.
Ikki xonali o‘sish qayd etilgan davlatlar
Polsha (+9%) va Ispaniya (+9%) mehnat bozorining mustahkamligi, ish o‘rinlari va investitsiyalar bilan median boylikni oshirdi.
Germaniya (+9.5%) tejash va uy bozorining sekin tiklanishi bilan median boylikni oshirdi, Kanada (+9.6%) esa ish o‘sishi, yuqori maoshlar va inflyatsiyaning pasayishi bilan boylashdi.
Fransiya (+10.3%) davlat sektori maoshlarining oshishi va inflyatsiyaning sekinlashuvi tufayli median boylikni oshirdi.
Avstraliya (+10.7%) uy bozorining tiklanishi, inflyatsiya pasayishi va xizmat sektori maoshlarining o‘sishi bilan ijobiy natijaga erishdi.
Eng yuqori o‘sish ro‘y bergan davlatlar
Koreya Respublikasi (+13.9%) uy-joy qiymati va aksiyalar bozorining tiklanishi tufayli median boylikda sezilarli o‘sish ko‘rdi.
Italiya (+15%) va Latviya (+15%) o‘sishni ko‘rsatdi — bu ko‘chmas mulk bozorining tiklanishi, ish haqi o‘sishi va qarzlar kamayishi bilan bog‘liq.
Shvetsiya (+15.3%) ko‘chmas mulk bozorining ko‘tarilishi, valyuta kuchayishi va moliya bozorining tiklanishi bilan median boylikni oshirdi.
Litva (+16.9%) yevropa tiklanish fondlari, uy-joy mulki kengayishi va iste’molchilarning ishonchi bilan kuchli o‘sish ko‘rdi.
Vengriya (+18%) esa median sof boylik o‘sishida yetakchi bo‘ldi — yuqori mehnat haqi o‘sishi, inflyatsiyaning pasayishi va barqaror ko‘chmas mulk bozor sharoitlari bu natijaga yordam berdi.
Umumiy xulosa
Bu ma’lumotlar global iqtisodiyotdagi tiklanishning juda notekis ekanini ko‘rsatadi. Ko‘pgina Yevropa davlatlari sezilarli o‘sish ko‘rsa, boshqalar inflyatsiya va valyuta bosimi bilan qiyinchilikka duch keldi. Mediant boylik tendensiyalari har bir uy xo‘jaligining turli iqtisodiy vaziyatlarda qanday ahvolda ekanini yoritadi.
Manbalar: UBS Global Wealth Report 2025, Euronews