Korrupsiyani qabul qilish indeksi (CPI) dunyodagi korrupsiya darajasini baholovchi muhim ko‘rsatkich bo‘lib, 180 davlatni 1 (eng korrupsiyalashgan) dan 100 (eng toza) gacha bo‘lgan shkala asosida reyting qiladi. Har yili e’lon qilinadigan ushbu hisobot global boshqaruv sifati haqida muhim xulosalar beradi.
2025-yilgi CPI hisobotida nimalar aniqlandi?
So‘nggi ma’lumotlarga ko‘ra, faqat 32 davlat korrupsiyani kamaytirishda sezilarli natijalarga erishgan. Shu bilan birga, 148 davlatda vaziyat o‘zgarmagan yoki yomonlashgan, bu esa global miqyosda tashvishli holatni ko‘rsatadi.
Korrupsiya jamiyatga qanday ta’sir qiladi?
Korrupsiya ko‘pincha ta’sir va manfaatlar bilan bog‘liq bo‘lib, siyosiy va iqtisodiy qarorlar jamiyat foydasiga emas, balki ayrim guruhlar manfaatiga xizmat qiladi. Bu esa demokratik jarayonlarga putur yetkazadi va iqlim o‘zgarishi kabi global muammolarni hal qilishni qiyinlashtiradi.
Qaysi hududlarda yaxshilanish bor va qayerlarda muammo saqlanib qolmoqda?
Hisobotda ayrim hududlarda ijobiy o‘zgarishlar kuzatilgan. Masalan, Yaqin Sharq va Shimoliy Afrika mintaqasi o‘rtacha ko‘rsatkichlarini biroz yaxshilagan. Biroq Sahroi Kabir janubidagi Afrika davlatlarida korrupsiya hanuz keng tarqalgan.
Eng yuqori natijaga ega hududlar qanday holatda?
G‘arbiy Yevropa va Yevropa Ittifoqi umumiy hisobda eng yaxshi natijalarni saqlab qolmoqda. Shunga qaramay, ketma-ket ikkinchi yil pasayish kuzatilib, qonunlar ijrosidagi sustlik va xususiy manfaatlar ustuvorligi muammolari qayd etilmoqda.
Eng korrupsiyalashgan davlatlar qaysilar?
Ayrim davlatlar og‘ir holatda qolmoqda. Livan (23/100) biroz yaxshilangan bo‘lsa-da, institutlar zaif. Rossiya (22/100)da korrupsiya vaziyati yomonlashmoqda. Chad va Zimbabve (22/100)da ham tizimli muammolar saqlanib qolmoqda.
Kambodja (20/100) va Komor orollari (20/100) qonunlarni amalga oshirishda qiynalmoqda. Gvineya-Bisau (21/100) hamda Kongo Demokratik Respublikasi (20/100)da siyosiy beqarorlik va zaif boshqaruv muammolari mavjud.
Markaziy Osiyoda Tojikiston (19/100)da korrupsiya chuqur ildiz otgan. Burundi va Turkmaniston (17/100)da shaffoflik va hisobdorlik bilan bog‘liq muammolar saqlanib qolmoqda.
Eng past reytingga ega davlatlar qaysilar?
Gaiti va Myanma (16/100) siyosiy beqarorlik va korrupsiya bilan kurashmoqda. Afg‘oniston va Shimoliy Koreya (15/100)da holat o‘zgarmasdan qolmoqda.
Ekvatorial Gvineya va Suriya (15/100) ham muammolarga duch kelmoqda. Sudan va Nikaragua (14/100)da vaziyat yanada og‘irlashgan.
Eritreya, Liviya va Yaman (13/100)da boshqaruv inqirozi saqlanib qolmoqda. Venesuela (10/100)da esa korrupsiya juda yuqori darajada.
Reytingning eng past qismida Somali va Janubiy Sudan (9/100) joylashgan bo‘lib, bu davlatlarda korrupsiya deyarli barcha sohalarga kirib borgan.
Bu natijalar nima uchun muhim?
CPI natijalari korrupsiyaning jamiyatga qanday zarar yetkazayotganini ko‘rsatadi. U davlat institutlariga ishonchni pasaytiradi, rivojlanishni sekinlashtiradi va global muammolarni hal qilishga to‘sqinlik qiladi.