O‘zbekiston Respublikasida yakka tartibdagi tadbirkorlar va o‘zini o‘zi band qilgan shaxslar faoliyati uchun mutlaqo yangi yondashuv joriy etilmoqda. Ushbu islohotning asosiy maqsadi — yashirin iqtisodiyot ulushini sezilarli darajada qisqartirish, soliq bazasini kengaytirish va jismoniy shaxslar uchun qonuniy faoliyatni qulay hamda jozibador qilishdan iborat.
Islohotning asosiy maqsad va ustuvor yo‘nalishlari
Yangi huquqiy tartib doirasida raqobatbardosh va shaffof tadbirkorlik muhitini shakllantirish, shuningdek yakka tartibdagi tadbirkorlar va o‘zini o‘zi band qilgan shaxslarni rasmiy sektorda ixtiyoriy faoliyat yuritishga rag‘batlantirish ustuvor vazifa etib belgilangan.
Shu bilan birga, ortiqcha va takrorlanuvchi ma’muriy tartib-taomillar bekor qilinadi, davlat ro‘yxatidan o‘tishdan tortib hisobot topshirishgacha bo‘lgan barcha xizmatlarni qamrab oluvchi integratsiyalashgan raqamli platformalar joriy etiladi hamda naqdsiz to‘lovlarni qabul qilish uchun qulay mexanizmlar yaratiladi.
2030 yilgacha amal qiladigan maxsus raqamli huquqiy rejim
2030 yil 31 dekabrgacha yakka tartibdagi tadbirkorlar va o‘zini o‘zi band qilgan shaxslar uchun maxsus huquqiy rejim amal qiladi. Ushbu rejim doirasida barcha davlat va moliyaviy xizmatlar to‘liq onlayn shaklda, to‘lov tashkilotlarining raqamli platformalari orqali ko‘rsatiladi.
Raqamli platformalar orqali faoliyatni ro‘yxatdan o‘tkazish va vaqtincha to‘xtatish, soliqlarni avtomatik hisoblash va to‘lash, daromadlar asosida deklaratsiyalarni shakllantirish, real vaqt rejimida fiskalizatsiya, bank hisobvaraqlarini ochish va boshqarish, tovarlar va xizmatlar uchun hisob-kitoblar, jismoniy shaxslar o‘rtasida pul o‘tkazmalari hamda soliq va boshqa hisobotlarni avtomatik yuborish imkoniyati yaratiladi.
Aholi bilan hisob-kitoblarda raqamli platformalar orqali fiskal cheklarni shakllantirish va taqdim etish yo‘lga qo‘yiladi.
Masofaviy ro‘yxatdan o‘tish va elektron hujjatlar
2025 yil 1 noyabrdan boshlab yakka tartibdagi tadbirkorlar va o‘zini o‘zi band qilgan shaxslarni masofadan turib, biometrik identifikatsiya va SMS tasdiqlash orqali ro‘yxatdan o‘tkazish imkoniyati yaratiladi.
Shuningdek, shartnomalar, to‘lov topshiriqlari, elektron hisob-fakturalar va bajarilgan ishlar dalolatnomalarini elektron raqamli imzosiz, biometrik tasdiqlash va SMS orqali imzolashga ruxsat etiladi. Ushbu tartibda rasmiylashtirilgan hujjatlar qog‘oz shaklidagi hujjatlar bilan teng yuridik kuchga ega bo‘ladi.
Elektron hamyonlar va to‘lov infratuzilmasi
Maxsus huquqiy rejim doirasida elektron hamyonlarni ochish va ularga xizmat ko‘rsatish, naqd va naqdsiz mablag‘larni qabul qilish va o‘tkazish, to‘lov rekvizitlari va QR-kodlarni yaratish, shuningdek “tap to pay” texnologiyasi orqali to‘lovlarni qabul qilish imkoniyatlari joriy etiladi.
Raqamli platformalarda ochilgan elektron hamyonlar tadbirkorlik faoliyati uchun bank hisobvarag‘iga tenglashtiriladi va daromadlarni qabul qilish, xodimlar, kontragentlar hamda davlat organlari bilan hisob-kitoblar, soliqlar va majburiy to‘lovlarni amalga oshirishda foydalaniladi. Bank hisobvarag‘ini ochish esa ixtiyoriy bo‘ladi.
Ish haqlarini “o‘sha kunning o‘zida” to‘lash mexanizmi
Mehnat munosabatlarida moslashuvchanlikni oshirish maqsadida ish haqlarini “o‘sha kunning o‘zida” to‘lash mexanizmi tajriba tariqasida joriy etiladi. Buning uchun elektron mehnat shartnomasi tuzilishi, xodimda elektron hamyon mavjud bo‘lishi va soliq intizomiga qat’iy rioya qilinishi talab etiladi.
Ushbu mexanizm ixtiyoriy asosda qo‘llaniladi va ish beruvchilarni mehnat qonunchiligining boshqa talablaridan ozod etmaydi. Raqamli platforma operatorlari to‘lov vositalarini taqdim etadi va davlat axborot tizimlari bilan integratsiyani ta’minlaydi.
2026 yildan boshlab soliq tizimidagi o‘zgarishlar
2026 yil 1 yanvardan boshlab yakka tartibdagi tadbirkorlar uchun jismoniy shaxslardan olinadigan daromad solig‘ining qat’iy belgilangan tartibi bekor qilinadi, shuningdek o‘zini o‘zi band qilgan shaxslar uchun aylanmadan olinadigan soliq bo‘yicha imtiyozlar tugatiladi.
Yillik aylanmasi 1 milliard so‘mgacha bo‘lgan yakka tartibdagi tadbirkorlar va o‘zini o‘zi band qilgan shaxslar uchun aylanmadan olinadigan soliq stavkasi 1 foiz etib belgilanadi. Hisobotlarni to‘g‘ri shakllantirish va soliqlarni o‘z vaqtida to‘lash bo‘yicha mas’uliyat to‘lov tashkilotlariga yuklanadi.
QR-kodlar, nazorat va kredit imkoniyatlari
2026 yildan boshlab chakana savdoda elektron to‘lovlarni qabul qiluvchi maxsus QR-kodga ega bo‘lish majburiy etib belgilanadi. QR-kodning mavjud emasligi nazorat-kassa texnikasidan foydalanmaslikka tenglashtiriladi.
Shu bilan birga, raqamli platformalar orqali amalga oshirilgan pul aylanmalari bo‘yicha ma’lumotlar kredit byurolariga taqdim etilib, tadbirkorlar uchun kredit olish imkoniyatlari kengaytiriladi.
Raqamli platformalarni joriy etish va ijro nazorati
Davlat organlari raqamli platformalar operatorlariga “Elektron hukumat” tizimi orqali zarur ma’lumotlarni bepul va to‘siqlarsiz taqdim etadi. 2025 yil oxiriga qadar tadbirkorlar va o‘zini o‘zi band qilgan shaxslar reyestrlari to‘liq integratsiya qilinadi.
Markaziy bank elektron pullarni chiqarish, hisobga olish va xavfsizligini ta’minlash bo‘yicha banklar ishtirokini yo‘lga qo‘yadi. Mazkur qaror ijrosi tegishli davlat organlari tomonidan nazorat qilinadi.